2022’de izlediğimiz ‘Hayvanlar / As Bestas’ ile radarımıza giren yönetmen Rodrigo Sorogoyen’in 79. Cannes Film Festivali’nin ana yarışma seçkisinde yer almış olan yeni filmi ‘En Sevdiğim / El Ser Querido’ baba – kız öyküsünden açılarak sinema aracılığıyla kurulan bir güç imparatorluğunun metaforik anlatısına dönüşüyor.

Film, yönetmen Esteban Martinez (Javier Bardem) ile küçük yaşta terkettiği kızı Emilia Vera’nın (Victoria Luengo) tam 13 yıl sonra bir araya geldiği sahne ile açılıyor. Ailesini terkederek New York’a yerleşmiş olan auteur sanatçı Madrid’e dönüş yaptığında uzun yıllar ayrı kaldığı, oyunculuk kariyerinde yol almaya çalışan kızına yeni filminde rol vererek onunla yeniden bağ kurmak isteğindedir. Babanın girişimi, kızına duyduğu sevgi, geçmiş hataların telafisi ve ‘en sevdiği varlığa’ ulaşma çabası gibi görünür, ancak Esteban’ın için ‘en sevdiği’ şey sanatıdır. Sinema onun için sadece bir meslek değil, alkol ve şiddetle savrulmuş geçmişini kamufle eden bir kalkan, ona dokunulmazlık sağlayan bir güç alanı, en büyük aşkıdır. ‘Evet, kızıma yardım ediyorum ama bu onun oyuncu profiline uygun olmayan bir tercih değil’ açıklamasıyla savunur kendisini. Kızını sete çağırıp yönetmeye başladığında ise, ona bir evlat gibi değil, sinema vizyonunun aracı olabilecek bir enstrüman olarak yaklaştığını anlarız. Esteban kızını sinemasının bir parçası haline getirdiğinde sevebilmekte, herşeyin önüne koyduğu sinema tutkusu, onun narsisizmini güçlendiren bir silaha dönüşmektedir.

Esteban’ın çektiği ‘Çöl’ adlı film, İspanyol sömürgesi yıllarındaki Büyük Sahra’da geçmektedir. Bu doğrultuda ‘çöl’ yalnızca bir fiziksel mekân veya çekimlerin yapıldığı İspanya’nın Kanarya Adaları’na bağlı ‘Fuerteventura’daki çekim alanı değil, baba ile kızın iç dünyasını, aralarındaki duygusal ıssızlığı ve kuraklığı simgeler. Esteban kızını bu çorak arazide tamamen savunmasız bıkarak türlü manipülasyonla geçmiş travmaların üzerini örtmeye, yaptıklarına bahane üretmeye kalkar.

Çölün ıssızını mekân alan film, İspanya’nın Sahra’daki kolonyal geçmişi ile Esteban’ın kendi kızının duygularını, travmalarını ve yeteneğini sömürmek suretiyle ‘insan sömürgeciliği’ yapma eğilimi arasında paralellik kurar. Filmdeki gerilimin doruk noktasını oluşturan açık havadaki yemek sahnesinde ise, yönetmenin ‘sanatsal yaratım’ adı altında kızı dahil tüm oyunculara ve set ekibine uyguladığı psikolojik ve metodolojik şiddet en çıplak haliyle ortaya çıkar. Sahne defalarca tekrarlanırken Esteban oyuncuların önlerindeki yemeği yeterince tutkuyla yemediklerini söyler. Set üzerindeki baskı o kadar büyür ki, küfürlü şiddetten ürken çocuk oyuncular ağlamaya; devam eden tekrarlarda sinirleri bozulan oyuncular kendilerini kontrol edemeyerek histerik bir şekilde gülmeye başlar.

Ne var ki, Esteban’ın baş asistanı Marina’nın (Marina Foïs) zikrettiği gibi ‘devir değişmiş’, burnu havada narsist yönetmenlerin bencil ve saldırgan günleri geride kalmıştır. Esteban’ın maskesinin tam olarak düştüğü bu sahneyi, 1972 yapımı ‘Paris’te Son Tango’nun ‘tereyağ detaylı’ çekiminde Marlon Brando ile söz birliği yapmak suretiyle Maria Schneider’i bir kadın olarak aşağılayarak travmatik bir yok oluşa sürüklenmesine neden olan Bernardo Bertolucci örneğinden yola çıkarak, eril auteur yönetmenler çağının acı bir eleştirisi olarak yorumlayabiliriz.

Emilia’ya gelince, babasının bir yönetmen olarak uyguladığı mobbing, onun için geçmişteki zorba baba figürünün ve şiddet ve alkolle dolu geçmişin film setinde canlı olarak hortlamasıdır adeta. O, kızının hayatını yola sokmak isteyen şefkatli bir baba değil, kendi sanatsal vizyonu ve kibri uğruna çevresindeki herkesi sonuna kadar sömürmekten çekinmeyen, öfkeyi bir çalışma yöntemi haline getirmiş, uyguladığı şiddeti bir başyapıt çıkarma bahanesiyle meşrulaştırmaya çalışan bencil bir ruhtan başka bir şey değildir.

Baba – kız öyküsü ile tarihi kolonyal hikâyeyi iç içe, paralellikler kurarak anlatan Sorogoyen, bu yoğun psikolojik güç mücadelesini değişmez görüntü yönetmeni Álex de Pablo ile birlikte klasik sinema dilinin sınırlarını zorlayarak tam bir görsel deney olarak tasarlamış. Çekimlerde kullanılan 65mm, 35mm 16mm, Super 8 film şeritleri, hatta eski Mini DV gibi farklı kamera formatlarını bir arada harmanlayarak kurgu masasında birer ritm unsuruna dönüştürmüş. Geniş ekran format ile kare ekran formatlar arasında sık geçişler yapılarak karakterlerin sıkışmışlık duygusu sinematografik olarak verilmek istenmiş. Renk değişimleri bir zaman atlamasını değil, duygusal duraklama noktalarını işaret etmek üzere devreye sokulmuş. İki ana karakterin Madrid’deki restoranda çekilmiş yaklaşık 18 dakika süren açılış sekansı, kesintisiz tek plan olarak çekilmiş. İşin çarpıcı kısmı, Bardem ve Luengo bu sahneden önce hiç yüz yüze gelmemiş ve sahne ilk çekim günü kaydedilmiş. Bu doğrultuda, iki insanın birbirlerine karşı hissettiği gerçek yabancılık ve bundan doğan gerilimin en doğal haliyle yakalanması amaçlanmış.

Geçtiğimiz yılın öne çıkan yapımlarından ‘Manevi Değer / Sentimental Value’ ile kardeşlik bağları bulunan, ancak çok daha sert, öfkeli ve sinematografik açıdan yaratıcı sürprizler içeren bu yeni Sorogoyen filmini tüm sinefillere öğütlüyor ve ısrarla geniş perdede izlenmesini öneriyorum.

(30 Ekim 2026)

Ferhan Baran

ferhan@ferhanbaran.com

Cannes Altın Palmiye seçkisinin ağır topları hız kesmeden sinemalarımızda gösterime giriyor. Festivalin 79. edisyonundan en iyi senaryo ödülü ile dönen ‘Devrinin Adamı / Notre Salut’, yönetmen Emmanuel Marre’ın büyükbababası Henri Marre’ın yaşam öyküsünden ve karısı Paulette ile yazışmalarından yola çıkılarak çekilmiş.

49 yaşındaki Henri Marre (Swann Arlaud) ile filmin açılışında devlet memurlarının bir araya geldiği bir açık büfe toplantıda tanışıyoruz. Soru soran yakın plan bakışları geriye kaydırma marifetiyle çevresindeki insan topluluğuna yöneldiğinde, bir çıkış yolu arayışı içinde olduğunu anlıyoruz. Kırklı yaşlarının sonlarında beş parasızdır. Karısı Paulette (Sandrine Blacke) ve üç yetişkin çocuğunu geride bıkarak, İkinci Dünya Savaşı yıllarında, mareşal Henri Philippe Pétain’in liderliğinde Fransa’nın güneyindeki kaplıca beldesi Vichy’de kurulan Nazi işbirlikçisi kukla hükümetin idari merkezi konumundaki Limoges kentine şansını aramaya gelmiştir. Toplantıda falına bakan kişi, ‘çok belirsiz ve çok sığ’ avuç çizgilerini işaret ederek ‘her halükârda güvendesiniz, başınıza asla dikkate değer bir şey gelmeyecek’ imasında bulunur.

Aç karnını açık büfeden cebine attığı yiyeceklerle doyurmaya çalışan Henri, bireysel kurtuluşunun izinde, rejimin bürokrasisinde yer almak için her yolu deneyecektir. Ekonomik ve sosyal çöküntü içerisindeki Fransa’nın yeni fikirlere ihtiyacı olduğunu bilir. Koltuğunun altına sıkıştırdığı, filme adını veren ve dilimizde ‘Kurtuluşumuz’ anlamına gelen kendi yazmış olduğu kitabıyla bakanlık düzeyinde yetkililerin kapısını aşındırır. Savaş öncesi özel sektörde çalışmış, şirketlere danışmanlık yapmıştır. Yeni düzen onun mühendislik yeteneklerinden, iletişim ve propaganda yetilerinden, verimlilik üzerine kafa yorduğu raporlarından yararlanmalıdır.

Hem bireysel hem de idealist vatansever coşkularla harekete geçen Marre, verimliliği arttırmak üzere emirleri harfi harfiyen yerine getirme motivasyonuyla hareket eder ve tırnaklarıyla kazıyarak bürokraside yükselmeye başlar. Sonradan öğrendiğimize göre şehri terkeden bir Yahudi ailesinden devraldığı ferah konutta yaşamaya başladığında ailesini de yanına aldırır. Mareşale ve hükümetine sonuna kadar sadakat göstererek ‘hepimiz ulusal devrime hizmet ediyoruz’ mottosunu içselleştiren Marre, bölge müfettişliğine kadar yükselmiş, Alman komutanlar ile sıcak ilişkiler içerisine girmiştir. Küçük bürokrat zamanla, çalışma kamplarından çok sayıda işçinin Alman topraklarına transferi ve nihayetinde Yahudi ailelerin çoluk çocuk kamyonlara tıkılarak toplama kamplarına sevki kararlarının altına atarak insanlık dışı düzenin bir dişlisine dönüşür. Nazilerin gemi azıya aldığı, özgür bölgeyi istilâya başlayan askeri birliklerin Yahudi aileleri toplamaya başladığı 1942 yazı geldiğinde, ya Almanlarla işbirliğini sabote edenlerin karşısında yer alacak ya da istifa edecektir.

İkinci Dünya savaşı yıllarında geçmesine karşın zihinlerde yer etmiş topyekün savaşı ve Nazi zulmünü direkt olarak perdeye taşımayan yapım, olan biteni faşizmle birlikte yükselmek ve toplumda itibar kazanmak isteyen bir küçük adamın gözünden anlatmayı seçmiştir. Bu minvalde hikâye, Hannah Arendt’in tanınmış eseri ‘Totalitarizmin Kökenleri’nde dile getirdiği ‘kötülüğün sıradanlığı’ kavramından yola çıkarak, sıradan insanların kendi statülerini korumak adına, üstlerinin emirlerine körü körüne uyma, eylemlerinin ya da eylemsizliklerinin sonuçlarını düşünmeksizin otoriter güce itaat etmeleri üzerine yoğunlaşır. Henri’nin mektuplarında ve resmi yazışmalarında eski alışkanlıkla yazdığı ‘Fransa Cumhuriyeti’ ( République Française) ibaresini karalayarak, Pétain rejiminin yeni resmi adı olan ‘Fransa Devleti’ (État Français) olarak düzeltmesi, faşizmin ve otoriterleşmenin sıradan bir büroktratın diline ve zihnine usulca yerleştiğinin çarpıcı bir örneği olarak dikkat çekmektedir.

Torun Marre, büyükbabasının utanç yüklü mirasını sinemaya aktarırken onu ne tamamen canavarlaştırıyor ne de aklıyor. Sadece otoriter sistemlerin her daim yeni ‘Henri Marre’lar üretebileceğini hatırlatıyor. Bunu yaparken, alışılagelmiş dönem filmlerinin tarihi kostümlü drama estetiğini reddederek farklı bir üslûp benimsiyor. Film çekilirken, dijital olmasına rağmen analog film dokusuna en yakın sonucu veren ve kendine has grenleri olan ‘Digital Bolex’ kameralar kullanılmış; bu sayede, o döneme ait gerçek bir arşiv kaydı tadı yakalanmaya gayret edilmiş. Genellikle karakterlerin ardından yürüyen ve devlet erkânını dairelerin koridorlarında, dar ofis odalarında ya da toplantı masaları arasında klostrofobik bir mesafeyle takip eden el kameraları marifetiyle, tarihi kararların sıkıcı idari mekânlarda alındığı vurgulanmış.

Renk paletine gelince, dramatik ve teatral ışık oyunlarından uzak durularak, canlı renkler yerine, faşizmin yarattığı monotonluğu ve bürokrasinin tekdüzeliğini vurgulayan gri, soluk, kahverengi tonlar tercih edilmiş. Bazı bölümlerde ‘haber kamerası ışığı’ kullanılarak belgeselvari bir tad yakalanmış. Doğaçlama diyalogların yanı sıra, müzik kullanımında, 1940’ların Nazi işgali altındaki kasvetli atmosferine tezat oluşturan 1970 ve ‘80’li yıllara ait müzikal tercihlerle filmin estetiğine özel bir katman eklenmiş. Alman synth-pop grubu Alphaville’in ünlü şarkısı ‘Sounds Like a Melody’ (1984) daha açılış sekansında izleyiciyi şaşırtırken, Hott Butter tarzı synthesizer aranjmanıyla parlayan ’70’lerin ünlü ‘Popcorn’u, Vichy hükümeti üst düzey bürokratlarının iştirak ettiği eğlenceli dans sahnesine eşlik ediyor. Mareşal Pétain’i Limoges kentinin sokaklarında sevgi seli içinde bayraklar ve Nazi selâmıyla karşılayan Fransız halkının siyah – beyaz gerçek arşiv görüntülerine, Avusturyalı rock grubu Opus’un marş ritmindeki 80’ler hiti ‘Life is Life’ eşlik ediyor. Çağın ötesindeki bu anakronik tarz, yaklaşık bir asır öncesinin faşizmi ile günümüz Avrupa’sındaki aşırı sağın yükselişi arasında bir paralellik kurarken, tek adam diktatörlüğünün ilelebet devam edeceği hayaliyle yola koyulmuş çağımız işbirlikçilerinin sonu malûm istikbaline ayna tutuyor.

Ve sona kaldı kusura bakmasın, Fransız sinemasının sessiz ve derinden giden usta aktörü Swann Arlaud, Henri Marre kompozisyonuyla filmi baştan sona sürüklüyor. İKSV festivallerinde izlediğimiz 2017 yapımı ‘Petit Paysan’ ile gönüllerimize yerleşmiş olan oyuncu, kendisine César ödülleri kazandırmış önemli yan rollerin ardından dört başı mamur bir ‘işbirlikçi portresi’ çiziyor, zayıf iradeli, korkak ve opportünist bürokratın ahlâki ikilemini, vicdani yozlaşmasını karikatürize etmeden, aşırılığa kaçmadan büyük bir soğukkanlılıkla yorumluyor. Henri ile ailesinin göl kıyısındaki kaçamak tatil sahnesiyle, aynı dönemde geçen ve ‘kötülüğün sıradanlığı’nı didikleyen Jonathan Glazer imzalı ‘İlgi Alanı / The Zone of Interest’e bir gönderme yapan ‘Devrinin Adamı’, tarihe ve günümüze bakışı ve sıra dışı görsel işitsel tercihleriyle yılın en önemli filmlerinden biri olarak sinefillerin ilgisini bekliyor.

(29 Ekim 2026)

Ferhan Baran

ferhan@ferhanbaran.com