Kategori arşivi: Yazılar

Almodóvar’ın Cesur İtirafları / Buruk Noel

Pedro Almodóvar 78 yaşında. Ve onun için yaşama amacı film yapmaktan geçiyor. Bu yıl Cannes’da dünya prömiyerini yapan son çalışması ‘Buruk Noel / Amarga Avidad’da sinemasının etik sınırlarını en çıplak ve en acımasızca eleştirirken, çuvaldızı kendisine batırmak suretiyle cesur itiraflarda bulunuyor.

Film, birbirinin aynası gibi duran iki farklı zaman dilimini ve anlatıyı iç içe geçiriyor. İlki, annesinin ölümüyle sıkıştığı yas girdabından, yoğun bir çalışmaya dalarak çıkmaya çabalayan reklam filmi yönetmeni Elsa Rosado’nun (Bárbara Lennie) öyküsü, diğeri ise alter egosu Elsa’nın merkezde olduğu bir senaryo yazmaya girişen auteur yönetmen Raúl Durán’ın (Leonardo Sbaraglia) hikâyesidir.

Aralık 2004’de annesini yitiren Elsa için, insanların neşe içinde kutlama yaptığı, ailelerin bir araya geldiği Noel zamanı, ağır bir matem, bastırılmış duygular ve panik atak kriziyle birleşerek kederli bir atmosfere bürünmüştür. Bu döneminde genç kadına, reklam filminin kast oluşturma sürecinde tanıştığı, hafta sonları gelirini arttırmak için bekarlığa veda partilerinde erkek striptizci olarak boy gösteren, aslen itfaiyeci sevgilisi Bonifacio (Patrick Criado) destek olur.

Elsa hayatla başa çıkma sürecinde, kendisi gibi duygusal bir krizin pençesinde kıvranan, mutsuz bir evliliğin içinde sıkışıp kalmış Patricia’nın (Victoria Luengo) yaşadığı mutsuzluğu bir malzeme olarak kullanma yoluna gider. Patricia ailevi meselelerinin bir film senaryosuna meze yapılacağını öğrendiğinde öfkelenir ve yakın arkadaşıyla yollarını ayırır. Elsa’nın yeni misyonu, küçük oğlunu trafik kazasında yitirişinin ardından yoğun bir depresyona girerek annesinin kırsaldaki evine taşınmış olan eski model Natalia’yı (Milena Smit) hayata döndürmektir. Raúl’un ipleri eline almış olduğu üst anlatıda ise, hem Elsa’nın hem de Natalia’nın yaratıcısı olan auteur yönetmenin, son taslağı üzerinde kararsızlığı sürerken, 20 yıllık asistanı Mónica (Aitana Sanchez-Gijón), gerçek yaşamda biricik oğlunu kaybetmiş kadın arkadaşının trajedisini filmine malzeme yapmaya yeltenen yönetmen ile kıyasıya tartışmaya girer.

Almodóvar ‘The Guardian’a verdiği röportajda filmdeki alter egosu Raúl ile bağını açıklarken ‘Buruk Noel’in bugüne kadar çektiği en riskli film olduğunu ifade ediyor. Öyle ya, kendini hikâyenin kötü adamı konumuna yerleştirmiştir ve Raúl’un kurduğu cümlelerin ve diyalogların en az % 80’i, gerçek hayatta doğrudan kendisinin ağzından ve kaleminden çıkmadır. Bu açık yürekli itiraf, Alberto Iglesias’ın kor alevler gibi yükselen tekinsiz tınılarının eşlik ettiği final sekansında gerilimi doruğa taşır.

Hesaplaşma sürecinde Raúl’u ‘kişisel vampirlikle’ suçlayan Mónica sadece kişisel bir öfke kusmaz, aynı zamanda ustasının yönetmenlik kariyerine ve sanatsal durgunluğuna dair ağır eleştiriler getirir. Raúl yazmaya başladığı zaman etik bariyerleri parça parça etmiştir. Mónica onun (ya da Almodóvar’ın) yitirdiği annesi için dinmeyen yasına dair kişisel hattın ötesine geçerek, geçmişi hatırlayan sinemacıyı başkalarının kederini kurmacaya dönüştürmesinin ahlâki boyutu ile yüz yüze getirir. O kurmacanın bittiği, gerçeğin ve suçluluk duygusunun başladığı çıplak gri alanda kendini savunur gerçi. En iyi filmlerini çekmiştir belki. Yaşlanmıştır, özgün fikirler üretmekte zorlanmaktadır. Ama hayattadır ve rekabet sürmektedir. Köşesine çekilerek eski başyapıtlarıyla anılmak ya da minör eserler üretmek ona yetmeyecektir.

2019 yapımı ‘Acı ve Zafer / Dolor y Gloria’ İspanyol sinemacıya özgü bir yaşam güzellemesi; kederiyle, sevinciyle, acısıyla mizahıyla onun hayatla hesaplaşmasının öyküsüdür. Onun ‘Amarcord’u olarak kaleme aldığım satırlarda, bu anılar albümünün belki de bir vasiyet filmi olduğunu yazmışım. Lakin Almodóvar direniyor ve ilerleyen yaşına rağmen, hayatta ona en büyük mutluluk veren şeyi, film çekmeyi sürdürüyor. Görüldüğü üzere, bu defa daha karanlık, gerilimli bir kariyer hesaplaşması ve itiraflar sürecinin meta kurgusu ile karşı karşıyayız. ‘İspanyol sinemasının yaramaz çocuğu’, kendisine bu ünvanı getiren sinema kariyerinin erken dönem filmlerinden yadigâr, cüretkâr, hınzır ve kitch unsurları yine de eksik etmiyor. Yaşlılık dönemi hesaplaşmaları, Elsa’nın kurgu hikâyesi, yas ve melodram ağırlıklı bir tonda ilerlerken, alter egosunun ‘yatağımdaki güzel yaratık’ olarak tanımladığı yakışıklı itfaiyeci Bonifacio’nun striptiz sekansı, kariyerinin köklerine, onun o eski pervasız tarzına doğrudan bir selam gönderiyor.

Filmin adını ödünç aldığı ünlü Meksika halk şarkısı ‘Amarga Navidad’ (tam çevirisiyle ‘Acı Noel’), biten, geriye sadece acı, hayal kırıklığı ve gözyaşı bırakan trajik bir aşkı anlatır. Filmde bu klasik ezgiyi, Almodóvar’ın büyük saygı duyduğu, kariyeri boyunca filmlerinde yer verdiği ve çok yakın bir dostluk kurduğu Chavela Vargas’ın yorumundan dinliyoruz. Elsa ile Patricia’nın efsanevi müzik adamının yorgun sesini ne denli ustalıkla kullandığını dile getirdiği, üstadın son demlerinde çıktığı konserlerin birinden alıntıdır bu etkileyici kayıt.

Filmin çok konuşulan, gerçekle kurmacanın iç içe geçtiği büyüleyici anlarından birinde, Vargas ile özdeşleşmiş ‘Las Simples / Cosas / Basit Şeyler’i çağımız popüler şarkıcılarından Amaio Romero’nun canlı ve duruluğuyla kalpleri fetheden yorumundan dinliyoruz. ‘Aşk basittir’ diyor şair. ‘Ve zaman yutacaktır basit şeyleri’. ‘Ve her zaman dönersin o eski, hayatı sevdiğin yerlere’. Vargas’ın izinde, Almodóvar da elden ayaktan düşene kadar en büyük tutkusunun izini sürmeye, yazmaya ve film çekmeye devam edecek gibi görünüyor. Filmografisine yayılan estetik ve tematik ilkeleri doğrultusunda kendi sinema manifestosunu inşa etmiş auteur sinemacının, tüm kibrini kırarak kendisini acımasızca eleştirdiği bu dürüst itirafnamesi, adı gibi buruk, açık uçlu ve sinema tarihine geçecek fırtınalı bir epilogla sonlanıyor. Kaçırmayın.

(12 Kasım 2026)

Ferhan Baran

ferhan@farhanbaran.com

Amaç Kazanmaksa… Bir Banka Nasıl Soyulur?

İnternet üzerinden yapılan sosyal medya paylaşımları her geçen gün artıyor. Televizyon bile izlenmemeye başladı son zamanlarda… çünkü tek taraflı yayın yerine interaktif (yani sizin de sözünüzü söyleyebileceğiniz bir alan) yayınlar daha bir anlamlı. Bu, muhakkak ki, kocaman bir soru işaretini de beraberinde getiriyor: Nereye kadar doğru, ne kadar inanılır veya güvenilir? Teknolojinin hızıyla bunun da moda(!)sının bir zaman sonra geçeceğine inanıyorum.

Bir grup internet fenomeni banka soygunlarını internetten yayımlar; FBI, (bile, bütün devlet kurumları gibi) çözümsüz kalır buna karşı. Fenomenler iyi çalışır, iyi hazırlanır ve her soygunun ardından takipçilerini hızla arttırır. Filmi bu iki cümleyle anlattığınızda gerçekten bir şeyleri atlamışsınız demektir. Birincisi, Mark Bianculli’nin senaryosunu David Leitch, çok başarılı çekmiş. Ritmi, hızı, kurgusu, renkleri, ışığı, görselliği, oyunculukları, anlatılanlar gerçekten, ama gerçekten çok başarılı. İki saatlik filmin nasıl geçtiğini anla(ya)mıyorsunuz bile. İnanılmaz bir hareketlilik ve çok daha önemlisi müthiş bir hız, meraktan tırnaklarınızı bile yiyemediğinizin farkına salondan çıktığınızda varıyorsunuz ancak.

Polisle (FBI ile) köşe kapmaca oynayan banka soyguncuları, deyim yerindeyse göz göre göre soydukları bankadan kaldırdıklarını yoksullara, yaşlılara, öğrencilere, hastalara, ihtiyacı olanlara dağıtıyor. Zaten soygun anını izleyen insanlar daha bir inanıyor soygunculara, daha bir sahip çıkıyor. Öyle ki, son soygunda oluşturdukları kalabalık soyguncuların kaçabilmesine fırsat sağlıyor.

Bizdeki durum!

12 Eylül sonrası, banka soyguncusu bir siyasi grubun yakalanan bireyleri Selimiye’de sorgulanıyordu (1984). Sorgucu subay, birine sordu: “Banka soyarak devleti yıkabileceğinizi mi zannettiniz?”; “Hayır” diye cevap verdi tutuklu genç… “Banka soyarak devletin yıkılmayacağını biliyoruz. Ancak devleti yıkabilecek olan örgütümüzün ve üyelerinin yaşaması için soyduk.” deyince, subayın ağzından “Deli misiniz oğlum, sahte çek senet olayına girseydiniz, hem böyle idamla yargılanmazdınız hem de ‘beyefendi’ olarak kabul görürdünüz herkes tarafından.” döküldü.

O zamandan bu zamana banka soygunları kalmadı (filmler dışında), her tarafta kamera var, polis her hareketi izleyebilecek donanıma sahip artık. Teknoloji sadece polisin (veya devletin) yararına gelişmiyor ya, devrimcilerin de kullanımına açık. O fırsatı bulan dilediğini yapıyor. Peki, öyle mi oluyor? Hayır. O sorgucu subayın önerisini fon soyguncuları duymuş olmalı ki, Türkiye’nin en büyük siyasi ve ekonomik soygununu gerçekleştirdiler.

Çok keyifli bir film izlemek için; demokratik eylemler dışına çıkmanın yarardan çok zarar getirebileceğini görmek için… sinemalarda, 13 Kasım’dan başlayarak…

(11 Kasım 2026)

Korkut Akın

korkutakin@gmail.com

Darbeden Haberdar Olan CIA Ajanları: Vahşi At Dokuz

Bu hafta ara seçimler geçiren ve tüm dünyanın gündemini meşgul eden ABD, ülkelerin geleceklerini de belirlemeye çalışıyor. İran’la savaşması, İsrail’le yakınlaşması (seçim sonuçlarına göre sanki biraz mesafe girecek), Venezuela’ya girip Başkanı bir gece kaçırıp hapsetmesi, geriye gittikçe bu tür durumların altında hep var. Barış istemediğini biliyoruz, neoliberalizmi dünyaya egemen kılmayı istediğini de… Kimi zaman başarsa da yüzüne gözüne bulaştırdığı da oluyor.

Martin McDonagh’ın yazıp yönettiği, John Malkovich, Sam Rockwell, Steve Buscemi’nin oynadığı Wild Horse Nine (Vahşi At Dokuz) aslında şecaat arz ederken sirkatin söylüyor. Deneyimle ama artık çok yaşlı Malkovich (Chris Carlise) ve Rockwell (Lee Chesterfield) yıllardır birlikte çalışan CIA ajanıdırlar. Başlarındaki MJ (Buscemi) onları sürekli takip eder… 1973 yazında CIA, Şili’de, demokrasiyi yok etmek amacıyla bir çalışma içerisindedir ve bildiğiniz gibi Allende CIA’in çalışmasıyla devrilir, yerine faşist diktatör Pinochet geçer ve ülkeyi tam bir kan gölüne çevirir; işkenceler, hapisler, öldür(ül)meler, -çocukları kaybolan annelerin mücadelesi unutulmaz. Arkadaşından (kanserdir ve çaresizdir) kendisini öldürmesini isteyen Chris, çenesini tutamaz, darbe yaptıkları ülkeleri ve kimleri öldürdüklerini her yerde, herkese duyuracak kadar yüksek sesle söyler. MJ iki arkadaşı Paskalya Adasına yönlendirir.

Kennedy’yi kim öldürdü?

Sahi, CIA sadece başka ülkelerdeki darbelerin örgütleyicisi değildir; kendi ülkelerinde de “derin devlet” bazı suikastlar yapar. En ilginci ve bugüne kadar faili bulunamayan John F. Kennedy’yi de CIA’in öldürttüğünü -hâttâ kendisinin bile öldürmüş olabileceğini- ima eder Ajan Chris. Kumpas burada işte…

Film, aslında tam bir kara mizah. Çokça gülüyorsunuz, çokça kocaman soru işaretleriyle boğuşuyorsunuz, yaşlı ajanın ne yapmak istediğini sorguluyorsunuz. Filmin birinci katmanını bir tarafa bırakalım… Paskalya Adasındaki dev heykeller, yerel ve evrensel çatışması, (filme adını veren) yılkı atları ile casusluklar taşıyıcı ögeler. Öne çıkan iki durum var: Birincisi, dünyanın neresinde bir darbe varsa, yapılıyorsa CIA o hareketin içindedir. Başarılı olur veya ol(a)maz, ama demokrasi karşıtlığının tek dostu CIA’dir. Bunun için de hiçbir fedakârlıktan (!) kaçınmaz. Yeter ki demokrasi, barış olmasın. İkincisi, CIA ajanları o kadar düşük profilli insanlardır ki (şefleri de, ajanları da uyuşturucu kullanan, aile hayatı olmayan, dünya yansa bir çulları olmayan kişilerdir) hiçbirine güvenilemez.

Hollywood sineması ABD’yi eleştirirken seyircinin duygusunu dikkate alır. Sonunda muhakkak kendisi kazanır. O ajanlar silinir gider, ABD yeni ülkeleri sömürmek için yeni planlar yapar. Sahi, Irak, Libya, Afganistan ve en son İran örnekleri bunu göstermiyor mu?

06 Kasım’dan başlayarak gösterimde.

(07 Kasım 2026)

Korkut Akın

Suçlar ve Pişmanlıklar / Vahşi At Dokuz

Martin McDonagh’nın Eylül ayında Venedik’te dünya prömiyerini yapan son şaheseri ‘Vahşi At Dokuz / Wild Horse Nine’, Şili’den arşiv görüntülerle açılıyor. 1970 yılında demokratik seçimle iş başına gelen Salvador Allende’nin zaferini kutlayan kalabalığa, ülkenin efsanevi protest müzisyeni Violeta Perra tarafından yazılıp bestelenen ve evrensel bir marş haline gelmiş ünlü şarkısı ‘Gracias a la Vida’ eşlik etmektedir. ‘Hayata Teşekkür’ eden Şilililerin coşkusu bilindiği üzere fazla uzun sürmeyecek, Güney Amerika’nın demokratik yollarla seçilen ilk Marksist başkanı 1973 Eylül’ünde askeri darbe ile devrilirken, ülke tam 17 yıl sürecek koyu bir karanlığa sürüklenecektir.

Film, CIA’in Allende hükümetini devirmek için yürüttüğü gizli operasyonlar sürerken, darbe öncesinde başkent Santiago’dan uzaklaştırılarak, Pasifik Okyanusu’nda Şili’ye bağlı, mistik doğası ve yerel olarak ‘Moai’ adıyla bilinen gizemli kutsal heykelleriyle ünlü Paskalya adasına (Rapa Nui) gönderilen iki deneyimli ajanın hikâyesini anlatıyor. ‘Örgütün yürüyen tarihi’ de denilen 72 yaşındaki ajan Chris Carlisle (John Malkovich) ölümcül hastalığının son evresindedir. Yaşlı adam, belleği parça parça silinir, bedeni adım adım çökerken, ömrü boyunca yaptıkları için vicdan muhasebesi içindedir. 1954’te Guatemala, 1960’da Kongo’daki darbeleri yönetmiş, 1961’de Küba’ya ‘Domuzlar Körfezi’ çıkarmasını başarısızlık olarak kabûl etse de 1963 yılında John F. Kennedy’nin katledildiği Dallas suikastının arkasını yine O toplamıştır.

Kendi tümörüyle alay ederek onunla diyaloğa giren Chris ölüme hazırlanırken, bildiklerini kayıt altına alarak anılarını yazmayı kafasına koymuştur. Kurt casusun bir süredir birlikte çalıştığı kendinden genç deneyimli ajan Lee Chesterfield (Sam Rockwell) ile gözlerden uzak adaya yollanmasının esas nedeni budur. Kendi karanlık geçmişi ile yüzleşmekte olan Chris oyunu açık oynamaktadır. Havaalanında karşılaştıkları üniversite öğrencisi Monica (Mariana di Girolamo) ile Alicia’ya (Ailín Salas) ‘buraya demokrasinizi çökertmeye geldik’ dediğinde onu susturmaya kalkan partneri, ‘bizi afişe edecek ne bir şey yapalım, ne de konuşalım’ yanıtını verir. ‘Lee’ye güvenme’ yazılı not Chris’in gömleğinin cebindedir ama onca yalnız yıldan sonra bir baba-oğul ilişkisi içinde olduğu genç adamın yakınlığını kaybetmek istemez. Tek arzusu ona güvendiğini bilerek ölmektir.

Bizde ‘Leenane’in Güzellik Kraliçesi’ ve ‘Inishmore’lu Yüzbaşı’ gibi oyunlarıyla tanınan İrlanda asıllı yönetmenin bu son çalışması, ‘tiyatro suya yazılan yazıdır’ deyişinden hareketle sinema dünyasına adım attığı 2008 yapımı ‘In Bruges’ filmiyle yapısal olarak önemli benzerlikler taşıyor. Söz konusu filmde dramatik bir hatayla bir çocuğun ölümüne neden olan kiralık katil, ortağıyla birlikte patronları tarafından Belçika’nın masalsı gotik kentine ‘gözlerden uzak kalmaları ve beklemeleri’ için gönderilir. ‘Vahşi At Dokuz’da ajan çiftin Şili’deki gergin darbe ortamından uzaklaştırılarak beklemeye alındığı Paskalya Adası bir kez daha karakterlerin geçmişleriyle hesaplaştıkları izole bir tiyatro sahnesi gibidir. Keza, 2022 yapımı ‘The Banshees of Inisherin’de iki kadim dost olan Colm ile Pádraic’in birbirlerinden kopuşunun ardından, İrlanda’nın muazzam doğa manzaraları ihtiva eden gözlerden uzak adası bu ayrılık kararını besleyen bir ‘açıkhava hapishanesine’ dönüşür. Her üç filmde de mekânların güzelliği, çatışan karakterlerin vicdan azabı, öfke ve nefret patlamaları ile tezat oluşturmaktadır.

Coğrafi güzelliği ahlâki yozlaşmayı, kopuşu ve suçu örtbas eden tezat bir örtü gibi kullanan McDonagh bu kez politik damardan giriyor. Emperyalist dünyanın çıkarları doğrultusunda dünyanın dört bir ikliminde ortalığı karıştıran ölümcül operasyonlar üzerinden ABD’nin dış politikasına çok sert ve net eleştiriler getiriyor. Chris adada sohbet ettikleri ve Santiago’ya dönmemelerini öğütlediği protestolara katılmış iki genç kıza, 11 Eylül 1973’te yaşanacakları önceden haberliyor: ‘ordunun yönetime geleceğini, yakalanacaklarını, Santiago’daki stadyuma kapatılacaklarını, çoğu gencin orada öleceğini bir bir anlatıyor’. Gabriel Garcia Marquez’in bizde ‘Kırmızı Pazartesi’ olarak bilinen ünlü romanındaki gibi ‘önceden ilan edilmiş bir felâketi’ tüm ayrıntılarıyla ifşa ediyor, onlara ‘asla bir arabaya zorla binmeyi kabul etmemelerini, gerekirse çarpışarak sokakta can vermelerini’ öğütlüyor.

McDonagh siyasi açıdan oldukça kasvetli hikâyesini yine kendine özgü absürt bir kara güldürüyle dengeliyor. CIA ajanları küresel cinayetleri ya da kapıdaki ölüm gerçeğini düşünmüyor sürekli olarak. Aralarında ‘peynirler ve ülkelerin eşcinsel eğilimleri’ benzeri anlamsız geyikler de dönüyor. Bu diyaloglar, 1973 yılındaki maço, her şeyi kendinden menkul gören ve dünyayı ‘Amerikalılar ve diğerleri’ olarak gören ajanların entelektüel cehaletini alaya alıyor. Kanlı müdahaleleri adeta bir CV maddesi gibi sıralayan Chris’in şahsında, ABD dış politikasını ve kendi başkanını dahi kolaylıkla gözden çıkarabilen emperyalist düzeni şeytani bir mizahla yeriyor. Üstadın oyunlarında seyirciyi şoke eden ahlâki gri alanlar, çiğ şiddet, rahatsız edici tabular benzeri ‘Suratına Tiyatro / In-Yer-Face’ esintileri, iki kafadar ajanın geçmişte işledikleri küresel cinayetleri birer ‘ofis dedikodusu’ gibi rahatça konuşmalarında kendini gösteriyor.

McDonagh’un harika senaryosu, önceki filmlerinde olduğu gibi, muhteşem bir oyuncu topluluğu ile beyazperdeye taşınıyor. Venedik’ten en iyi erkek oyuncu ödülü ile dönen, Chris karakteriyle yaşıt Malkovich, kanseriyle konuşurken aslında Tanrı’yla, vicdanıyla ve yaklaşmakta olan cehennem azabıyla pazarlık eden yorumuyla şimdiden Oscar’a göz kırpıyor. Lee’de yazar yönetmenle biri tiyatroda (The Pillowman) olmak üzere üç kez çalışmış bağımsızların bağımsızı Rockwell, ikilinin acımasız patronunda görmüş geçirmiş Steve Buscemi, Lee’nin karısı Marge’da bağımsızlar kraliçesi Parker Posey çok iyiler. 2012 tarihli ‘Yedi Psikopat’ta seri katilleri hedef almış, tavşanıyla takılan gizemli ve melankolik Zachary Rigby rolünde izlediğimiz, yönetmenin olmazsa olmazlarından efsanevi müzisyen ve oyuncu Tom Waits ise Chris’in erkek kardeşi Jim olarak kısacık bir sahnede rol çalmayı başarıyor.

Filmin adına gelince, McDonagh bu konuyu kasıtlı olarak biraz gizemli bırakmış. ‘Üç Billboard’ gibi filmlerindeki sayıların kariyeri boyunca birbiriyle bağlanan ve bir gün bir araya geldiğinde anlam ifade edecek gizli bir bütünün parçaları olduğunu çıtlatmış, ancak detay vermekten kaçınmış. Rapa Nui’de başıboş dolaşan atlar, artık sistemin dışına çıkmış, emir almayı bırakmış, kendi bildiğini okuyan Chris’in ehlileştirilemezliğiyle ilgili olmalı. Dikkatli izleyiciler Chris’in adada 9 no’lu motel odasında kaldığını da fark etmiştir. Yönetmenin tercihiyle ince detayları zamana bırakalım.

(05 Kasım 2026)

Ferhan Baran

ferhan@ferhanbaran.com

Deha Şiddeti Meşrulaştırır mı? / En Sevdiğim

2022’de izlediğimiz ‘Hayvanlar / As Bestas’ ile radarımıza giren yönetmen Rodrigo Sorogoyen’in 79. Cannes Film Festivali’nin ana yarışma seçkisinde yer almış olan yeni filmi ‘En Sevdiğim / El Ser Querido’ baba – kız öyküsünden açılarak sinema aracılığıyla kurulan bir güç imparatorluğunun metaforik anlatısına dönüşüyor.

Film, yönetmen Esteban Martinez (Javier Bardem) ile küçük yaşta terkettiği kızı Emilia Vera’nın (Victoria Luengo) tam 13 yıl sonra bir araya geldiği sahne ile açılıyor. Ailesini terkederek New York’a yerleşmiş olan auteur sanatçı Madrid’e dönüş yaptığında uzun yıllar ayrı kaldığı, oyunculuk kariyerinde yol almaya çalışan kızına yeni filminde rol vererek onunla yeniden bağ kurmak isteğindedir. Babanın girişimi, kızına duyduğu sevgi, geçmiş hataların telafisi ve ‘en sevdiği varlığa’ ulaşma çabası gibi görünür, ancak Esteban’ın için ‘en sevdiği’ şey sanatıdır. Sinema onun için sadece bir meslek değil, alkol ve şiddetle savrulmuş geçmişini kamufle eden bir kalkan, ona dokunulmazlık sağlayan bir güç alanı, en büyük aşkıdır. ‘Evet, kızıma yardım ediyorum ama bu onun oyuncu profiline uygun olmayan bir tercih değil’ açıklamasıyla savunur kendisini. Kızını sete çağırıp yönetmeye başladığında ise, ona bir evlat gibi değil, sinema vizyonunun aracı olabilecek bir enstrüman olarak yaklaştığını anlarız. Esteban kızını sinemasının bir parçası haline getirdiğinde sevebilmekte, herşeyin önüne koyduğu sinema tutkusu, onun narsisizmini güçlendiren bir silaha dönüşmektedir.

Esteban’ın çektiği ‘Çöl’ adlı film, İspanyol sömürgesi yıllarındaki Büyük Sahra’da geçmektedir. Bu doğrultuda ‘çöl’ yalnızca bir fiziksel mekân veya çekimlerin yapıldığı İspanya’nın Kanarya Adaları’na bağlı ‘Fuerteventura’daki çekim alanı değil, baba ile kızın iç dünyasını, aralarındaki duygusal ıssızlığı ve kuraklığı simgeler. Esteban kızını bu çorak arazide tamamen savunmasız bıkarak türlü manipülasyonla geçmiş travmaların üzerini örtmeye, yaptıklarına bahane üretmeye kalkar.

Çölün ıssızını mekân alan film, İspanya’nın Sahra’daki kolonyal geçmişi ile Esteban’ın kendi kızının duygularını, travmalarını ve yeteneğini sömürmek suretiyle ‘insan sömürgeciliği’ yapma eğilimi arasında paralellik kurar. Filmdeki gerilimin doruk noktasını oluşturan açık havadaki yemek sahnesinde ise, yönetmenin ‘sanatsal yaratım’ adı altında kızı dahil tüm oyunculara ve set ekibine uyguladığı psikolojik ve metodolojik şiddet en çıplak haliyle ortaya çıkar. Sahne defalarca tekrarlanırken Esteban oyuncuların önlerindeki yemeği yeterince tutkuyla yemediklerini söyler. Set üzerindeki baskı o kadar büyür ki, küfürlü şiddetten ürken çocuk oyuncular ağlamaya; devam eden tekrarlarda sinirleri bozulan oyuncular kendilerini kontrol edemeyerek histerik bir şekilde gülmeye başlar.

Ne var ki, Esteban’ın baş asistanı Marina’nın (Marina Foïs) zikrettiği gibi ‘devir değişmiş’, burnu havada narsist yönetmenlerin bencil ve saldırgan günleri geride kalmıştır. Esteban’ın maskesinin tam olarak düştüğü bu sahneyi, 1972 yapımı ‘Paris’te Son Tango’nun ‘tereyağ detaylı’ çekiminde Marlon Brando ile söz birliği yapmak suretiyle Maria Schneider’i bir kadın olarak aşağılayarak travmatik bir yok oluşa sürüklenmesine neden olan Bernardo Bertolucci örneğinden yola çıkarak, eril auteur yönetmenler çağının acı bir eleştirisi olarak yorumlayabiliriz.

Emilia’ya gelince, babasının bir yönetmen olarak uyguladığı mobbing, onun için geçmişteki zorba baba figürünün ve şiddet ve alkolle dolu geçmişin film setinde canlı olarak hortlamasıdır adeta. O, kızının hayatını yola sokmak isteyen şefkatli bir baba değil, kendi sanatsal vizyonu ve kibri uğruna çevresindeki herkesi sonuna kadar sömürmekten çekinmeyen, öfkeyi bir çalışma yöntemi haline getirmiş, uyguladığı şiddeti bir başyapıt çıkarma bahanesiyle meşrulaştırmaya çalışan bencil bir ruhtan başka bir şey değildir.

Baba – kız öyküsü ile tarihi kolonyal hikâyeyi iç içe, paralellikler kurarak anlatan Sorogoyen, bu yoğun psikolojik güç mücadelesini değişmez görüntü yönetmeni Álex de Pablo ile birlikte klasik sinema dilinin sınırlarını zorlayarak tam bir görsel deney olarak tasarlamış. Çekimlerde kullanılan 65mm, 35mm 16mm, Super 8 film şeritleri, hatta eski Mini DV gibi farklı kamera formatlarını bir arada harmanlayarak kurgu masasında birer ritm unsuruna dönüştürmüş. Geniş ekran format ile kare ekran formatlar arasında sık geçişler yapılarak karakterlerin sıkışmışlık duygusu sinematografik olarak verilmek istenmiş. Renk değişimleri bir zaman atlamasını değil, duygusal duraklama noktalarını işaret etmek üzere devreye sokulmuş. İki ana karakterin Madrid’deki restoranda çekilmiş yaklaşık 18 dakika süren açılış sekansı, kesintisiz tek plan olarak çekilmiş. İşin çarpıcı kısmı, Bardem ve Luengo bu sahneden önce hiç yüz yüze gelmemiş ve sahne ilk çekim günü kaydedilmiş. Bu doğrultuda, iki insanın birbirlerine karşı hissettiği gerçek yabancılık ve bundan doğan gerilimin en doğal haliyle yakalanması amaçlanmış.

Geçtiğimiz yılın öne çıkan yapımlarından ‘Manevi Değer / Sentimental Value’ ile kardeşlik bağları bulunan, ancak çok daha sert, öfkeli ve sinematografik açıdan yaratıcı sürprizler içeren bu yeni Sorogoyen filmini tüm sinefillere öğütlüyor ve ısrarla geniş perdede izlenmesini öneriyorum.

(30 Ekim 2026)

Ferhan Baran

ferhan@ferhanbaran.com

Kötülüğün Sıradanlığı / Devrinin Adamı

Cannes Altın Palmiye seçkisinin ağır topları hız kesmeden sinemalarımızda gösterime giriyor. Festivalin 79. edisyonundan en iyi senaryo ödülü ile dönen ‘Devrinin Adamı / Notre Salut’, yönetmen Emmanuel Marre’ın büyükbababası Henri Marre’ın yaşam öyküsünden ve karısı Paulette ile yazışmalarından yola çıkılarak çekilmiş.

49 yaşındaki Henri Marre (Swann Arlaud) ile filmin açılışında devlet memurlarının bir araya geldiği bir açık büfe toplantıda tanışıyoruz. Soru soran yakın plan bakışları geriye kaydırma marifetiyle çevresindeki insan topluluğuna yöneldiğinde, bir çıkış yolu arayışı içinde olduğunu anlıyoruz. Kırklı yaşlarının sonlarında beş parasızdır. Karısı Paulette (Sandrine Blacke) ve üç yetişkin çocuğunu geride bıkarak, İkinci Dünya Savaşı yıllarında, mareşal Henri Philippe Pétain’in liderliğinde Fransa’nın güneyindeki kaplıca beldesi Vichy’de kurulan Nazi işbirlikçisi kukla hükümetin idari merkezi konumundaki Limoges kentine şansını aramaya gelmiştir. Toplantıda falına bakan kişi, ‘çok belirsiz ve çok sığ’ avuç çizgilerini işaret ederek ‘her halükârda güvendesiniz, başınıza asla dikkate değer bir şey gelmeyecek’ imasında bulunur.

Aç karnını açık büfeden cebine attığı yiyeceklerle doyurmaya çalışan Henri, bireysel kurtuluşunun izinde, rejimin bürokrasisinde yer almak için her yolu deneyecektir. Ekonomik ve sosyal çöküntü içerisindeki Fransa’nın yeni fikirlere ihtiyacı olduğunu bilir. Koltuğunun altına sıkıştırdığı, filme adını veren ve dilimizde ‘Kurtuluşumuz’ anlamına gelen kendi yazmış olduğu kitabıyla bakanlık düzeyinde yetkililerin kapısını aşındırır. Savaş öncesi özel sektörde çalışmış, şirketlere danışmanlık yapmıştır. Yeni düzen onun mühendislik yeteneklerinden, iletişim ve propaganda yetilerinden, verimlilik üzerine kafa yorduğu raporlarından yararlanmalıdır.

Hem bireysel hem de idealist vatansever coşkularla harekete geçen Marre, verimliliği arttırmak üzere emirleri harfi harfiyen yerine getirme motivasyonuyla hareket eder ve tırnaklarıyla kazıyarak bürokraside yükselmeye başlar. Sonradan öğrendiğimize göre şehri terkeden bir Yahudi ailesinden devraldığı ferah konutta yaşamaya başladığında ailesini de yanına aldırır. Mareşale ve hükümetine sonuna kadar sadakat göstererek ‘hepimiz ulusal devrime hizmet ediyoruz’ mottosunu içselleştiren Marre, bölge müfettişliğine kadar yükselmiş, Alman komutanlar ile sıcak ilişkiler içerisine girmiştir. Küçük bürokrat zamanla, çalışma kamplarından çok sayıda işçinin Alman topraklarına transferi ve nihayetinde Yahudi ailelerin çoluk çocuk kamyonlara tıkılarak toplama kamplarına sevki kararlarının altına atarak insanlık dışı düzenin bir dişlisine dönüşür. Nazilerin gemi azıya aldığı, özgür bölgeyi istilâya başlayan askeri birliklerin Yahudi aileleri toplamaya başladığı 1942 yazı geldiğinde, ya Almanlarla işbirliğini sabote edenlerin karşısında yer alacak ya da istifa edecektir.

İkinci Dünya savaşı yıllarında geçmesine karşın zihinlerde yer etmiş topyekün savaşı ve Nazi zulmünü direkt olarak perdeye taşımayan yapım, olan biteni faşizmle birlikte yükselmek ve toplumda itibar kazanmak isteyen bir küçük adamın gözünden anlatmayı seçmiştir. Bu minvalde hikâye, Hannah Arendt’in tanınmış eseri ‘Totalitarizmin Kökenleri’nde dile getirdiği ‘kötülüğün sıradanlığı’ kavramından yola çıkarak, sıradan insanların kendi statülerini korumak adına, üstlerinin emirlerine körü körüne uyma, eylemlerinin ya da eylemsizliklerinin sonuçlarını düşünmeksizin otoriter güce itaat etmeleri üzerine yoğunlaşır. Henri’nin mektuplarında ve resmi yazışmalarında eski alışkanlıkla yazdığı ‘Fransa Cumhuriyeti’ ( République Française) ibaresini karalayarak, Pétain rejiminin yeni resmi adı olan ‘Fransa Devleti’ (État Français) olarak düzeltmesi, faşizmin ve otoriterleşmenin sıradan bir büroktratın diline ve zihnine usulca yerleştiğinin çarpıcı bir örneği olarak dikkat çekmektedir.

Torun Marre, büyükbabasının utanç yüklü mirasını sinemaya aktarırken onu ne tamamen canavarlaştırıyor ne de aklıyor. Sadece otoriter sistemlerin her daim yeni ‘Henri Marre’lar üretebileceğini hatırlatıyor. Bunu yaparken, alışılagelmiş dönem filmlerinin tarihi kostümlü drama estetiğini reddederek farklı bir üslûp benimsiyor. Film çekilirken, dijital olmasına rağmen analog film dokusuna en yakın sonucu veren ve kendine has grenleri olan ‘Digital Bolex’ kameralar kullanılmış; bu sayede, o döneme ait gerçek bir arşiv kaydı tadı yakalanmaya gayret edilmiş. Genellikle karakterlerin ardından yürüyen ve devlet erkânını dairelerin koridorlarında, dar ofis odalarında ya da toplantı masaları arasında klostrofobik bir mesafeyle takip eden el kameraları marifetiyle, tarihi kararların sıkıcı idari mekânlarda alındığı vurgulanmış.

Renk paletine gelince, dramatik ve teatral ışık oyunlarından uzak durularak, canlı renkler yerine, faşizmin yarattığı monotonluğu ve bürokrasinin tekdüzeliğini vurgulayan gri, soluk, kahverengi tonlar tercih edilmiş. Bazı bölümlerde ‘haber kamerası ışığı’ kullanılarak belgeselvari bir tad yakalanmış. Doğaçlama diyalogların yanı sıra, müzik kullanımında, 1940’ların Nazi işgali altındaki kasvetli atmosferine tezat oluşturan 1970 ve ‘80’li yıllara ait müzikal tercihlerle filmin estetiğine özel bir katman eklenmiş. Alman synth-pop grubu Alphaville’in ünlü şarkısı ‘Sounds Like a Melody’ (1984) daha açılış sekansında izleyiciyi şaşırtırken, Hott Butter tarzı synthesizer aranjmanıyla parlayan ’70’lerin ünlü ‘Popcorn’u, Vichy hükümeti üst düzey bürokratlarının iştirak ettiği eğlenceli dans sahnesine eşlik ediyor. Mareşal Pétain’i Limoges kentinin sokaklarında sevgi seli içinde bayraklar ve Nazi selâmıyla karşılayan Fransız halkının siyah – beyaz gerçek arşiv görüntülerine, Avusturyalı rock grubu Opus’un marş ritmindeki 80’ler hiti ‘Life is Life’ eşlik ediyor. Çağın ötesindeki bu anakronik tarz, yaklaşık bir asır öncesinin faşizmi ile günümüz Avrupa’sındaki aşırı sağın yükselişi arasında bir paralellik kurarken, tek adam diktatörlüğünün ilelebet devam edeceği hayaliyle yola koyulmuş çağımız işbirlikçilerinin sonu malûm istikbaline ayna tutuyor.

Ve sona kaldı kusura bakmasın, Fransız sinemasının sessiz ve derinden giden usta aktörü Swann Arlaud, Henri Marre kompozisyonuyla filmi baştan sona sürüklüyor. İKSV festivallerinde izlediğimiz 2017 yapımı ‘Petit Paysan’ ile gönüllerimize yerleşmiş olan oyuncu, kendisine César ödülleri kazandırmış önemli yan rollerin ardından dört başı mamur bir ‘işbirlikçi portresi’ çiziyor, zayıf iradeli, korkak ve opportünist bürokratın ahlâki ikilemini, vicdani yozlaşmasını karikatürize etmeden, aşırılığa kaçmadan büyük bir soğukkanlılıkla yorumluyor. Henri ile ailesinin göl kıyısındaki kaçamak tatil sahnesiyle, aynı dönemde geçen ve ‘kötülüğün sıradanlığı’nı didikleyen Jonathan Glazer imzalı ‘İlgi Alanı / The Zone of Interest’e bir gönderme yapan ‘Devrinin Adamı’, tarihe ve günümüze bakışı ve sıra dışı görsel işitsel tercihleriyle yılın en önemli filmlerinden biri olarak sinefillerin ilgisini bekliyor.

(29 Ekim 2026)

Ferhan Baran

ferhan@ferhanbaran.com

Hayatımı Geri İstiyorum / Clayface

‘DC Comics’ kökenli serilerin sinema dünyasındaki tahtı sarsılmaya başladı derken, ikonik süper kahramanların yerini hikâyelerin yan karakterleri almaya başladı. Dünya sinemalarıyla birlikte bizde de vizyona giren ‘Clayface’ bu akımın son örneği. Televizyonun ünlü ‘Black Mirror’ serisinde çalışmış, korku – gerilim türünün uzmanlarından James Watkins’in yönettiği film, ‘Batman’ çizgi serisinin ‘Feat of Clay’ bölümünden ilham almış.

Öykünün merkezinde yer alan Gotham City’nin yükselen yıldızı Matt Hagen’ın (Tom Rhys Harries) hayatı, bir gecelik ilişki yaşadığı güzeller güzeli Mia Torrez’in (Joana Riberio) sahibi Macar asıllı mafyozo iş insanı Markos Szabo’nun (David Dencik) saldırısıyla kararır. Suç patronunun sustalı bıçak darbeleriyle bebeksi yüzü ağır bir şekilde deforme olan ve tanınmaz hale gelen genç adam, eski haline dönebilme umuduyla, rejeneratif yapılanma üzerine tıbbi deneyler yapan Dr. Caitlyn Corr’un (Naomi Ackie) kapısını çalar. Yapay zekâ ile yönlendirilen nanohücrelerin hasarlı dokuları yenileriyle değiştirdiği

mucizevi müdahale sonucunda cildi düzelen ve kaybettiği hayatına geri dönmeye hazırlanan Hagen’ın mutluluğu çok uzun sürmez ve yüzü beklenmedik bir biçimde eski haline dönüşmeye başlar. Umutsuzluğa kapılan genç adam, doktorunun tüm itirazına rağmen hücreleri yenileyen aşırı doz serumu bedenine enjekte eder. Cildi ve tüm bedeni başkalarının şeklini alabilen geri dönülemez bir yoldadır artık. Kil benzeri bir yapıya dönüşmüş yeni bedeni ile birlikte ruhsal durumu da alt üst olan Hagen, kendisini bu hale getiren mafya üyelerinden ve ihanetlerine tanık olduğu yakın bildiği dostlarından acımasızca intikam alırken, yavaş yavaş insanlığını ve kendi kimliğini kaybederek bir canavara dönüşecektir.

‘Clayface’ bir DC karakteri olmasına karşın, Todd Philips’in ‘Joker’i gibi bağımsız bir havada ilerliyor. Korku evreninin üstadlarından Matt Flanagan’ın senaryo ortağı olduğu yapım, süper kahraman evrenine ‘body horror’ dokunuşu taşırken, Hagen -Caitlyn yakınlaşmasına gotik romantizm ögeleri barındırıyor. Watkins ve ‘Zavallılar / Poor Things’ ile Oscar almış harika yapım tasarımcısı James Price, 70’li, 80’li ve 90’lı yıllardan taradıkları New York fotoğraflarından yola çıkarak yeni Gotham’ı inşa etmişler. Bu da klasik Amerikan sinemasına dair hoş bir nostalji rüzgârı estiriyor. Hagen’ın başkalarının kimliğini ödünç aldığı finale yakın hesaplaşma sahnesinde ise gerilim doruğa tırmanıyor.

Bazı yabancı yazarlar David Cronenberg imzalı ünlü ‘Sinek / The Fly’daki (1986) bedensel dönüşümden ya da Sam Raimi’nin yönettiği ‘Karanlık Adam / Darkman’ (1990) esinlerinden söz etmişler. Bunlara katılıyorum. Kişisel olarak daha da eskilere giderek, 70’li yılların başında Saray Sineması’nda izlediğim 1968 yapımı küçük bütçeli İngiliz yapımı ‘Dehşet Kasırgası / Corruption’ı anımsıyorum. Karısının yanıklar içindeki yüzünü eski haline getirebilmek için canlı doku peşine düşen ve sokak fahişelerini katleden bir seri katile dönüşen, efsanevi Peter Cushing’in canlandırdığı saygın cerrahın hikâyesi geliyor gözlerimin önüne.

DC evreniyle pek aram yoktur ama ‘Clayface’i sevdim. Farklı insanların yerine geçebilme yetisinin bir aktör için ne denli cazip olabileceği fikrine bayıldım. ‘En iyi intikam, hayatını güzel yaşamaktır’ düşüncesini savunan Dr. Corr ile ‘hayatım boyunca rüyalar içinde yaşamışım, kendimi kandırmak için duygularımı bastırmışım, ama senin için herkes olurum’ sözlerini sarf eden Hagen’ın tezat aşkları Frankenstein kıvamında yeni bir çizgide yol alacak gibi duruyor. Galler’den gelen yetenekli Rhys Harries’in, Hagen’ın trajik olaylar öncesinde rol aldığı filmden ‘hepinizin peşine düşeceğim, cehennem de benimle birlikte geliyor’ repliği bir devam filmini müjdeliyor.

(23 Ekim 2026)

Ferhan Baran

ferhan@ferhanbaran.com

Herkes Av Peşinde / Primetime

Geçtiğimiz ay düzenlenen 83. Venedik Film Festivali’nde Altın Aslan için yarışan Lance Oppenheim imzalı ‘Primetime’, cinsel tacizcilerin kamera önünde suçüstü yakalanarak adalete teslim edildiği efsanevi ‘To Catch A Predator’ adlı ‘reality show’ programını hazırlayıp sunan muhabir Chris Hansen’ın hikâyesini anlatıyor. 2000’li yılların ortalarında ‘Dateline NBC’de yayınlanan programı, yalnızca sert içeriğiyle değil, tuzak evlere yerleştirilmiş gizli kameralar vasıtasıyla pedofillere tavizsiz yaklaşan tutumuyla büyük ses getirmiş, gazeteciliğin etik kuralları ve suç – ceza – adalet kavramları ile şov dünyası arasındaki sınırların muğlaklaştığı gri alanda tartışmaları tetiklemiştir.

Robert Pattinson’ın ustalıkla hayat verdiği Hansen, 1996’da Güney Hindistan’da kayıp çocuklar hakkında yaptığı belgesel ile ödüller almış ancak hiçbir zaman göz önünde bir şöhret olamamıştır. Hırslı gazeteci, ‘Seinfeld’ ve ‘Friends’ fırtınalarının dindiği televizyon arenasında öne çıkacak bir projenin peşindedir. Hansen’ın ‘Network’ten Faye Dunaway esini taşıyan yapımcı Andie Bender (Merritt Wever) ve yirmili yaşlarında olduğu halde çocuksu haliyle 13 yaşın fiziğine bürünebilen tuzak oyuncu (decoy) Dan Plum (Skyler Gisondo) ile birlikte çalışmaya başlar. İnternet üzerinden çocuk yaştakilerle cinsel içerikli mesajlar paylaşan ve onlarla tuzak evlerde buluşmaya giden yetişkinleri gizli kameralar ve polis işbirliğiyle suçüstü yakaladığı program kısa sürede çok izlenen sansasyonel bir olay haline gelmiştir.

Tuzak evin gizli odasından çıkarak yetişkin avları ile yüzleşen Hansen, kazanmış olduğu popülarite ile sarhoş bir halde dozu artan bir gösteri saplantısına sürüklenir ve giderek ‘Hithcock’un ünlü ‘To Catch A Thief’inden esinle ‘avcıyı yakalamak üzere tuzaklar kuran bir avcı’ya dönüşür. Başlangıçta telaffuz edilen ‘ahlâki haçlı seferi’ hareketi ve toplumu koruma misyonu gibi sunulan süreç, ağır reyting baskısı ve rakip kanalın gözdesi ünlü ‘Lost’u haklayabilme kaygısı ile karanlık bir medya sömürüsüne evrilmekte gecikmez. Çok daha ses getirecek bir tacizciyi bulma, hırslı sunucunun deyimiyle ‘balinayı’ avlama tutkusu ise, ekibi muhafazakâr Texas’ın bölge savcısı Bill Conradt’ın (Alex Winter) lüks malikânesine kadar taşıyacaktır.

Filmin Ajon Singh imzalı senaryosu esinini, araştırmacı gazeteci yazar Luke Dittrich’in 2007 yılında ‘Esquire’ dergisinde yayınlanan ‘Bu Gece Dateline’da Bir Adam Ölecek / Tonight on Dateline This Man Will Die’ isimli meşhur makalesinden almış. Belgesel sinemadan gelen Oppenheim bu ilk uzun metraj kurmacasında klasik bir biyografi filmi çekmek yerine, televizyon dünyasının reyting ihtirasını, kameralar önünde insanların hayatını karartmanın getirdiği ‘gösteri’ gücünü ve bir medya operasyonunun etik olarak nasıl raydan çıktığını belgeselvari bir psikolojik bir gerilim olarak beyazperdeye taşıyor. Hansen’ın pek de yolunda gitmeyen evliliği, ihmal ettiği oğulları, ‘The National Inquirer’ın peşinde olduğu Fort Myers’taki gizli ilişkisi ve özel hayatındaki sanrılara şöyle bir uğruyor. Daha çok, Hansen’ın gözü dönmüş hırsı, ayna önündeki güç provaları, Özel Tim’in (SWAT) tüfeklerine kamera taktırmaya kadar gidecek gözü dönmüşlüğüne odaklanıyor.

Oppenheim ve belgesellerinde de iş birliği yaptığı görüntü yönetmeni David Bolken izleyiciye temiz ve estetik bir görsellik sunmak yerine, televizyon aleminin manipülatif, kışkırtıcı, sansasyonel yapısını hissettirmek üzere, bilerek bozuma uğratılmış ‘retro televizyon’ renk paletini kullanıyor. 20 yıl önceki televizyonculuğun sansasyonel ve çiğ dünyasını yansıtan grenli pikselli doku, rahatsız edici yeşiller, yoğun kırmızılar ve tekinsiz maviler yalnızca tuzak evlerdeki çekimlerde değil, karakterlerin gündelik hayatlarını anlatan bölümlere de yayılıyor. Öykünün tekinsiz atmosferini güçlendiren bu tercihler doğrultusunda, ‘zoom’lar derinlerdeki karanlığın izini sürer gibi sağlıksız, soluk suratlarda patlıyor, karakterlerin ahlaki yozlaşması sorgulanıyor.

(22 Ekim 2026)

Ferhan Baran

ferhan@ferhanbaran.com

Ölümsüz Klasiğe Modern Bir Yorum / Aşk ve Yaşam

Jane Austen’ın 1811 yılında yayımlanan ilk romanı ‘Sense and Sensibility’ yıllar önce dilimize ‘Aşk ve Yaşam’ adıyla tercüme edilmiş. Babalarının ölümünün ardından kadın oldukları için miras hakkından mahrum olan evlenme çağındaki iki kız kardeşten, duygularını her zaman kontrol altında tutan, hislerini bastıran bir yaradılışa sahip Elinor ile romantik, coşkulu, tutkulu ve duygularını dışa vuran Marianne’ın hikâyeleri üzerinden gelişen anlatının, özgün adından hareketle, ‘Akıl ve Tutku’ ya da ‘Sağduyu ve Duyarlık’ olarak çevrilmesi kuşkusuz çok daha yerindedir.

Romanın ilk bölümü, aile serveti üvey erkek kardeşlerine geçen genç kızların, anneleri ve en küçük kız kardeşleriyle Norland Park’taki malikanelerinden ayrılıp taşrada çok daha mütevazı bir kır evine taşınmasını anlatır. Bundan sonrası 19. yüzyıl İngiltere’sinde kadınların evlilik yoluyla ekonomik güvence aramak zorunda olduğu katı sosyal yapıyı ve bu düzende iki genç kızın umutları, hayal kırıklıkları ve aşkla imtihanları üzerinedir.

İngiliz edebiyatının bu ünlü klasiği, BBC kaynaklı başarılı televizyon dizilerinin ardından, 1995 yılında Ang Lee’nin imzasıyla sinemaya uyarlanmıştır. Oscarlı senaryosunu, filmde Elinor rolünü de üstlenmiş olan Emma Thompson’ın kaleme aldığı bu ikonik başyapıt, Austen hayranlarınca göklere çıkarılan romantizmi, sıcak renkleri, mizahı ve klasik dönem estetiğini ön plana çıkaran mizansen ve prodüksiyon tasarımıyla çok izlenmiş ve sevilmiştir.

Dünya sinemalarıyla birlikte ülkemizde de gösterime giren eserin yeni uyarlaması Georgia Oakley imzasını taşıyor. Kendisini, AIDS kaygısının zirvede olduğu 1988 yılı Thatcher İngiltere’sinde, yakın arkadaşlarına ve ailesine açılsa da, yasa karşısında cinsel eğilimini saklamak zorunda kalan beden eğitimi öğretmeninin kapana kısılmışlığını konu alan ve 42. İstanbul Film Festivali’nde beğenimizi kazanan ‘Blue Jean’ adlı ikinci uzun metrajından tanıyoruz. Oakley’nin böyle bir projenin ardından dilimizdeki adıyla ‘Aşk ve Yaşam’ın klasik bir yorumuna meyletmesi şaşırtıcıydı kuşkusuz.

Tam burada Oakley devreye giriyor ve aradan geçen 200 yılın ardından kadınların yaşamları çok büyük ölçüde değişmiş olsa da, toplumda genç bir kadın olmanın temel sıkıntılarının geçmişten günümüze sürmekte olduğunun altını çiziyor. Bu noktadan hareketle Austen’ın eserini günümüze taşımak istemediğini belirten İngiliz sinemacı, romanın romantik yapısını, daha önce 2012 yapımı ‘Uğultulu Tepeler / Wuthering Heights’da Andrea Arnold’ın denediği gibi daha natüralist, daha gerçekçi ve karanlık bir tonla beyazperdeye aktarmayı tercih ediyor.

1995 versiyonu Regency döneminin ihtişamını, zengin evlerini ve döneme dair klasik gösterişli hayatı sıcak renklerle çizerken, Oakley versiyonunda kamera daha ilk sahneden başlayarak, kırlıkta bir geyik gibi seken Marianne’ın (Esmé Creed-Miles) doğadaki devinimini yakalıyor. Yönetmen Lee’nin aksine oldukça soluk, toprak tonlarında bir görsel dil kurmuş. Dashwood ailesinin Barton Cottage’daki evleri hayli yoksul ve bakımsız olarak tasarlanmış. İç mekânlar gündüz vakti kasvetli göğün altında güneşin soluk ışığını alırken, Oakley’nin gecelerini, ‘Barry Lyndon’ evreninin mum ışıkları aydınlatıyor.

Ang Lee’nin kusursuz başyapıtı, Austen romantizmi ile mizahı arasında bir denge kurmuşken, Oakley daha çok iki genç kızın ‘kardeşlik’ ilişkisini vurguluyor. Romana uygun olarak daha küçük yaşlarda olan genç kızların ekonomik çaresizlik ve aile baskısı altındaki çaresizliklerine eğiliyor. Hayal kırıklıkları karşısısında gözyaşlarını içine akıtan ve metanetini koruyan Elinor (Daisy Edgar-Jones) ile daha dağınık, hayli modern, isyankâr ve Oakland’ın ifadesiyle ‘kuir’ Marianne’ın hayatla yüzleşmelerinde iki kız kardeşin varoluşsal arayışları, aristokratik şıklıklardan çok daha öne geçiyor.

Bu noktadan hareketle film Elinor ile romantik bir aşkla yolunu gözlediği Edward Ferrars (George MacKay) birlikteliğinden; Marianne’ın beş parasız olduğu için kendisini terk eden hovarda Willoughby (Frank Dillane) ile ilişkisinden; ya da 1995 yapımında Alan Rickman’ın unutulmaz yorumuyla efsaneleşen albay Brandon’ın (Herbert Nordrum) Marianne’a olan büyük tutkusundan ziyade erkek egemen bir düzende ayakta kalmaya çabalayan kadınların onurlu dayanışmasını ön plana çıkarıyor.

İngiliz sinemacının altını çizdiği gibi kadın hakları için mücadele çağımızda da sürüyor. Hele bizim gibi eril despotluğun hüküm sürdüğü ve kadın cinayetlerinin gündemden düşmediği ülkeleri düşündüğümde Oakley’nin tercihlerini çok önemsiyor, Ang Lee’nin zarif uyarlamasını benim gibi çok sevmiş olanların bu yenilikçi taze uyarlamayı atlamamalarını öneriyorum.

(18 Ekim 2026)

Ferhan Baran

ferhan@ferhanbaran.com

Kurşun Her İki Tarafı da Deler Geçer / Kefaret

Geçtiğimiz Mayıs ayında Cannes’da dünya prömiyerini yapan ‘Kefaret / Atonement’ yazar – yönetmen Rick Van Dyk imzasını taşıyor. Film, başrollerini Keira Knightley ile James McAvoy’un paylaştığı, Joe Wright’ın 2007 yapımı ikonik yapıtı ile aynı ismi taşıyor olsa da, iki yapım birbirinden tamamen bağımsız hikâyeler anlatıyor. Ancak öykülerini bambaşka olay örgüleri ile farklı dönemlerde kurmuş olsalar da her iki filmin odağında yer alan suçluluk duygusu ve vicdan azabını dindirme dürtüsü ortak temaları ile benzeşiyorlar.

Ian McEvan’ın kült romanından uyarlanmış olan ilk yapım, II. Dünya Savaş’nın dehşet ikliminde, çocukça bir iftira sonucu mahvolan iki hayatın öyküsüdür. Trajedinin müsebbibi olan Briony Tallis vicdani sorumluluğunu ve kendini affettirme çabasını, yıllar sonra ölüme çok yakın olduğu bir dönemde kaleme aldığı ve tüm gerçeği ifşa ettiği otobiyografik romanında dile getirir. Van Dyk ise Dexter Filkins’in 2012 yılında yayına giren ve gerçek bir olayı anlatan makalesinden yola çıkmış, senaryoyu New York Times yazarı gazeteci ile birlikte kaleme almışlar.

2026 yapımı ‘Kefaret’ bir ilkbahar sabahı Bağdat’ta açılıyor. Hristiyan – Ermeni Khachaturian ailesinin üç kuşaktan bireyleri, ABD’nin nükleer silah ürettiği gerekçesiyle Irak’ı işgal ettiği günlerde, şehir merkezindeki evlerini güvencesiz buldukları için kırsaldaki akraba meskenine yerleşmiştir. Lanet bir bomba evin bahçesine düştüğünde, kimsenin herhangi bir yara almadığına şükreden aile, 8 Nisan 2003 günü üç arabalık bir konvoyla Baladiyat’taki evlerine doğru yola çıkar. Silahlı ABD birliklerinin kol gezdiği merkezde sessiz bir tedirginlik hakimdir, lakin Iraklı milislerin saldırı ateşiyle ortalık bir anda savaş alanına dönüverir. Bu kargaşa anında çatışma alanına giren ailenin konvoyu, savunma hattına giren her araç için ‘vur emri’ almış ABD askerlerinin yaylım ateşi altında kalır. Toz duman dağılmadan yaşanan büyük trajediye tanık oluruz: anne Mariam’ın (Hiram Abbass) iki oğlu ve kocası olay yerinde delik deşik edilmiş, kızı Nora (Gheed) omzundan ağır yaralı olarak kurtulmuştur.

Bu dehşet yüklü giriş bölümünün ardından 10 yıl sonrasına, çatıdan yaylım ateşine katılan askerlerden Lou D’Alessandro’nun (Boyd Holbrook) hikâyesine odaklanırız. Liseyi bitirdiği günlerde orduya yazılan ve 8 yıllık süreçte savaşın korkunç yüzüne tanıklık etmiş ola genç adam Baladiyat’ta sivilleri katletmenin vicdan azabıyla yönünü kaybetmiş haldedir. Hayatını düzene koyamamış, sevişme anında bile elleri titreyen Lou’nun çareyi toplu terapi seanslarında bulmaya çalışması da boşunadır. Birlikte savaştığı

asker arkadaşlarının durumu da ondan farklı değildir. Kimi huzurlu bir aile hayatı kuramamış, içlerinden hayatına son verenler olmuştur. Lou, savaş mahallerini gezmiş, röportajlar yapmış, makaleler yazmış Michael Reid (Kenneth Branagh) ile irtibat kurarak California’da bir kasabaya yerleşmiş olan Ermeni ailenin hayattaki fertleriyle temasa geçmeyi dener. Ancak kapanmamış yaraların yeniden deşileceği böyle bir süreçte, Khachaturian ailesinden geriye kalanlar onu affedebilecek midir.

Lou’nun sevgilisi Anna’nın sözleriyle ‘kurşun her iki tarafı da delip geçmiştir’. Bu yorumun izini süren Van Dyk, alt üst edici hikâyesini duygusal tuzaklara düşmeden anlatmış. Hikâyenin dönüm noktasında, bir oturma odasının sessiz sakinliğine müthiş bir gerilim katmayı becermiş. Filistinli usta oyuncu Abbass ile genç Holbrook’tan melodrama meyletmeyen incelikli ve etkileyici performanslar almış. Savaşın yarattığı yıkımı ve vicdan muhasebesini sembolik bir metaforla verdiği finaldeki anahtar sahne ile son vuruşunu yapmış.

(16 Ekim 2026)

Ferhan Baran

ferhan@ferhanbaran.com

Git Git Bitmiyor(r): Sonsuz

Ne başı var hayatın ne de sonu… Aslında var da, hiçbirimiz bilmiyoruz, yani yaşamadığımız için teorik bir cümle kurma hevesi (bilim insanlarını dışında tutmak gerekir). Dört arkadaş, mezuniyetlerinin ardından son kez bir arada olmak, günün keyfini çıkarmak isterler.

Büyük öyküler küçük anlardan başlar. Ne var ki, diyebilirsiniz… Hepimizin yaptığı, değil mi? Öyle olmadığını sizler de biliyorsunuz. Okul bitti, şimdi ne olacak. Sorumluluklar azaldı mı, öyle ya ders çalışmak bitti yoksa daha mı arttı, iş bulmak gerek. Kafa(lar)da binlerce kasap çengeli örneği soru işareti… hele de bizim ülkemizde.

Alexander Ultom yazıp yönettiği filmi yalın bir dille kurmuş, müthiş bir gerilim yüklemiş… Korku filmi denilmesi belki abartıya kaçar (yok muydu, vardı, başlarda sadece), ama gerilim her geçen dakika daha da artıyor. İzleyici olarak kendinizle bağını buluyorsunuz ve beyazperdede ne olursa onun sizin yaşamınıza yansımasını kuruyorsunuz.

Okullarda silahlı saldırıların birbiri ardına geldiği bugünlerde öğrencilerin gelecek kaygısına bir de öl(dürül)me kaygısı eklendi; her ne kadar Bakan ve bürokratları “okul dışında” diyorsa da, gelin bunu öğrencilere anlatın. İşsizliğin, ekonomik darboğazın, hayat pahalılığının, barınma, sağlık ve beslenme sorunlarının üstüne gelecek kaygısı gelince belki de dışa vuran bir durum anlatılıyor filmde.

Ne yapmalısınız, ne yapabilirsiniz? Bir aracın içine tıkılmışsınız ve yol hiç bitmiyor… Acıkmıyorsunuz, uykunuz gelmiyor, tuvalete gitmek aklınızdan bile geçmiyor… Bir de kim olduğunu bilmediğiniz, aniden yanınıza gelen insanların saldırısını (!) yaşıyorsunuz. Kim onlar ve niye saldırıyorlar, hem de öldüresiye…

James, Day, Fisher ve Tyler eğlenmek isterlerken hayatlarının dersini alacaklar. Dar mekânda olmalarına ve kısıtlı hareket olanakları bulunmasına karşın oyuncular başarılı… ve olgunlar. Yaşları çok genç olmasına karşın durumlarının farkındalar ve bir şeyler yapmak için hevesliler. Ortaklaşa beyin fırtınası yaratıyorlar, kararlara olabildiğince uyuyorlar. Asıl önemlisi de birbirlerini seviyorlar. Hayat onları kendi başlarına bırakacak mı dersiniz?

Her ne kadar 89 dakika olsa da bana biraz uzun geldi film, ama gençlerin sıkıntısını anlamak için gerekliydi.

(07 Ekim 2026)

Korkut Akın

korkutakin@gmail.com

Hepimiz Suçluyuz / Digger

Alejandro Gonzalez Iñárritu’nun merakla beklenen son filmi ‘Digger’da perde Amerikalı petrol baronu Digger Rockwell’in (Tom Cruise) görkemli odasına açılıyor. Dünyayı parmağında oynatan dolar milyarderi 30 küsur yıldır birlikte uyuduğu, ölmekte olan kedisi Maggie’nin derdine çare aramaktadır, lakin Grönland’dan gelen haberler hiç de iç açıcı değildir. Patron buzuldaki çatlak ve metan sızıntısı konusunda defalarca uyarılmıştır gerçi, ancak her zamanki kibriyle uyarıları görmezden gelmiştir. Tehlike kapıya dayandığında beklenen gerçekleşir ve sondaj platformu büyük bir patlamayla alevler içinde kalır. Çevredekiler kaza kurbanlarını kurtarma derdine düşmüşken aklı yatırımında olan vahşi kapitalizmin ağa babasının, atalarının bir asır önce 10 sentlik kürekle Texas çölünde 40 gün 40 gece acı içinde kazarak çıkardıkları siyah altın mirasını; politikacılara, bürokratlara, Eskimolara para yedirerek kurmuş olduğu, günde 6

milyon varil petrolün üretildiği Kuzey Buz Denizi imparatorluğunu sonlandırmaya hiç niyeti yoktur. Patlama sonucu anakaradan kopan Washington D.C.’nin 5 katı büyüklüğünde bir parçanın üç gün içinde Norveç kıyılarına vurduğunda büyük bir tsunami felâketine neden olacağı gerçeği ile yüz yüze geldiğinde ise, saldığı felâketten insanlığın kurtarıcısı olarak sıyrılabilme planları kurmaya başlar. Digger, önce ABD Başkanı ve adamları ile Oval Ofis’te düzenlenen toplantıda, daha sonra Avrupa Parlamento’sunda sazı eline alacaktır.

Meksikalı usta yönetmen eleştirmenleri ikiye bölen son yapıtında kendi ‘Dr. Strangelove’ını yapmak üzere yola çıkmış. Stanley Kubrick’in 1964 yapımı ünlü başyapıtı, soğuk savaş yıllarında paranoyak Amerikan generali Jack Ripper’ın Sovyetler Birliği’ni hedef alan bir nükleer saldırı emri vermesi ve Rusların karşı atağı neticesinde global bir nükleer felâketin eşiğine gelinmesi üzerinedir. Film savaş, siyaset, ordu bürokrasisi ve insanlığın yok olma riski gibi ciddi konuları muazzam bir alaycılıkla ele almasıyla ‘Soğuk Savaş’ paranoyasının göbeğinde çekilmiş, gerçek hayattaki figürleri acımasızca tiye alan bir tarihsel ayna, sinemadaki kara mizah ve politik hicvin doruk noktalarından biridir.

60’lı yılların nükleer savaş tehdidinin yerini çağımızın küresel iklim felâketine bıraktığı filminde, ‘Ripper’ ile ‘Digger’ isimlerinin benzerliğinden yola çıkan Iñárritu, Kubrick’in ünlü ‘Savaş Odası’ tasarımını Başkan’ın adamları ve ordu mürettebatının toplandığı ünlü ofisine taşımış. Fakat asıl fırtına, Cruise’un Avrupalı müttefiklerin karşısına çıktığı 11 dakika uzunluğundaki tek kişilik şovu sırasında kopuyor. ‘Panik iyidir, yanan evden kaçarken kimse fırını kimin açık bıraktığını düşünmez’ söyleminden hareketle ‘Digger’ın hikâyeyi şekillendirmekte üstüne yoktur. Hükümetlere ve medyaya rüşvet vermek suretiyle Grönland’ın milli parkında sondaj yapan firmasının yol açmış olduğu felâketin sorumluluğunu üstlenmekten kaçınmaz. Tepeden baktığı Avrupalılara ‘kurban’ değil, ABD yardımı gerektiği mesajını küçümseyici bir üslûpla verirken, teknolojinin nimetlerini bağrına basan tüketim toplumlarıyla yüzleşir. Dünyanın ana sütü dediği ‘petrol’ için gezegenin dibini delmeye devam etmesine onay veren onlar değil midir. Vahşi kapitalizmin kurallarına göre ‘bu, iş yapmanın bedelidir, kayıplar olacak ama kervan yoluna devam edecektir’.

Avrupa Parlamentosu üyeleri Fellini’nin ünlü ‘Orkestra Provası’nın finalini andırır bir biçimde birbirlerine girerken, Digger galaksinin koruyucusu tavrıyla suçun hepimizde olduğunu pervasızca haykırır. Küresel ısınma sürecinde adı çokça telaffuz edilen karbon salınımı treni çoktan kaçmıştır. Alınan çevreci önlemler, dalgalardan korunmak için yapılan kumdan kalelerden ibarettir. Bu ve benzeri şirketlerin gezegenimizin tahrip edilmesi üzerinden yükseldiği ise tek gerçektir. Ölümün eşiğindeki Maggie ya da anal kanserle mücadele eden ABD başkanı can çekişmekte olan dünyamızın metaforu olarak kullanır Meksikalı sinemacı. Konu çok ciddidir belki, ancak Kubrick ustanın başyapıtına benzer bir biçimde olan biteni ve de olacak olanları acı bir mizahla sunmaktan kedini alamaz. Bizler de, hiciv, fars, drama, trajedi farketmeksizin dönüşü olmayan otobanda umarsızca yol alan gezegenimizin hali pür melalini şaşkınlıkla, kahkahalara karışan hüzünle izler, finaldeki tiyatro seyircileri misali katarsisi yaşadıktan sonra kaldığımız yerden tatlı hayatımıza dönüş yaparız. Ama nereye kadar?

Batılı bazı eleştirmenlerin aksine, Iñárritu’nun 35mm VistaVision formatında çektiği filminin yarınlara kalacak önemli bir film olduğunu düşünenlerdenim. Üstadı kendi dahil 4 kalemin imzası bulunan çok katmanlı girift senaryosu için kutluyorum. ‘Birdman’ ve ‘The Revenant’da birlikte çalıştığı 3 Oscar’lı görüntü yönetmeni Emmanuel Lubezki ile renk uzmanı Peter Doyle, sıradışı bir görsel estetiğe sahip, soluklaştırılmış ve grileştirilmiş renk paletiyle, kurumsal açgözlülüğün ve çevre felâketinin yarattığı buz gibi duygusuz dünyayı perdeye taşımış. Yönetmen filmin müzikleri için ana akım bir Hollywood bestecisi yerine, doğadaki saha kayıtlarını ritme dönüştürmesiyle tanınan İngiliz asıllı avangard müzisyen Cosmo Sheldrake ile çalışmış. Müzikal altyapıda geleneksel enstrüman kullanılmamış, distopik geleceğin absürd ve ürkütücü ritmlerinin tamamı nesli tükenmekte olan kuş seslerinin dijital olarak bükülmesiyle elde edilmiş.

Bir Broadway oyuncusu edasıyla döktüren Cruise, muhtemelen Oscar adayı olacak olan dinamik performansıyla filmi sürüklüyor. Diğer oyuncular da birinci sınıf aktör ve aktrislerden oluşuyor, ancak Cruise üzerinden yürüyen hikâyede, Sandra Hüller, Riz Ahmed ya da Michael Stuhlbarg gibi değerler kısa rollerinde pek varlık gösteremiyor. ‘Barton Fink‘ten beri en parlak yorumunda izlediğimiz John Goodman ise ağır hasta megaloman ABD başkanı kompozisyonunda birkaç sahnede de olsa Cruise’dan rol çalmayı başarıyor.

Filmi henüz görmeyen ve hiç spoiler almak istemeyenlerin okumayı burada kesmeleri için uyarımı yaparak, Iñárritu’nun asıl sürprizini sona saklamak istedim. Yönetmen ‘Birdman’de kurduğu ‘Meta-Tiyatro’ ya da ‘oyun içinde oyun’ anlatı yapısını burada da kullanıyor. ‘Birdman’de film boyunca, Raymond Carver’ın öyküsünü Broadway’e dönerek sanat çevresinde kaybolmaya yüz tutmuş itibarını yeniden kazanmaya çalışan aktör Riggan Thomson’un (Michael Keaton) sahneye koyduğu ve başrolünü oynadığı oyunun provalarını, sahne arkasını ve prömiyerini izlemiştik. Iñárritu bu defa ilk 20 dakikasının bitiminde provaları yapılmakta olan bir oyunun içinde olduğumuzu ifşa ediyor. ‘Fossil Fools’ adlı avangard temsilde petrol baronunu canlandıran Curtis Markson (Tom Cruise) ile Thomson’un oyun kişilikleri ile gerçek hayatları arasındaki kişisel kriz eşzamanlı olarak devreye girerken, kaotik tempolu iki film arasında bir kardeşlik bağı kuruluyor.

(05 Ekim 2026)

Ferhan Baran

ferhan@ferhanbaran.com

Lowen ile James’in Çok Farklı Hayatları: İki Film Birden

Adana’da Altın Koza sürerken basın gösterimlerine pek bir rağbet yok. Ancak ilginç, ilginç olduğu kadar güzel, güzel olduğu kadar duygulu, duygulu olduğu kadar da heyecanlı filmler izledik. Ekim’in ilk haftasında gösterime girecek iki filmi bir arada aktarmanın hüznü içerisindeyim… nedenini okuyunuz.

“Verity: Gerçeğin Diğer Kıyısı”, hiç göze gelmeyen, ama aslında bilinen, bilinmezden gelinen bir konuyu işliyor: “Gölge Yazarlık”. Birilerinin yerine daha iyi, daha güçlü, daha yazınsal anlatan birinin -imzasını kullanmadan ve hiçbir zaman için belirtemeden- kitap yazması. Dünyaca ünlü yazar Verity Crawford (Anne Hathaway) bir nedenle yarım kalan kitabını, maddi sorunlar yaşayan, bir türlü öne çıkamayan yazar Lowen Ashleigh’in (Dakota Johnson) tamamlamasını ister.

Colleen Hoover’ın satış rekorları kıran aynı adlı romanından sinemaya uyarlanan baştan çıkarıcı psikolojik gerilimi Nick Antosca senaryoya uyarlamış ve Michael Showalter çekmiş. Kitap Yeşim Öksüzoğlu’nin çevirisiyle “Epsilon Yayınları”ndan çıkmış ve 17 baskıya ulaşmış. Yani, Türkçede de okurun ilgisini çekmiş bir gerilim…

Lowen, hazırlık çalışmaları sırasında Verity’nin notları arasında ilginç bilgilerle karşılaşır. Verity’nin kocası Jeremy (Josh Hartnett) hakkındaki rahatsız edici ve karanlık itiraflardan şüphelenir. Bir süre sonra kurmaca ile gerçek(lik) birbirine karışır. Lowen ile Jeremy arasında zaman içerisinde gelişen cinsel çekim de acaba yeni bir sorunun başlangıcı mıdır?

İkinci film: Vahşinin Kalbi

Savaş gazisi (hangi savaş olduğunu sormayın, çünkü ABD her yıl dünyanın bir başka bölgesinde muhakkak bir savaş çıkarıyor ve hepsinde de haklı olduğunu kanıtlama peşinde…) James Belmort (Brad Pitt), kendi kullandığı uçağında “emeklilik” yaşıyor. Bilirsiniz, hiçbir kahraman yalnız olmaz, James’in yanında da Odin adlı yine savaş gazisi bir köpek var.

Biz, bu ikilinin zorlu doğa koşullarındaki mücadelelerini izliyoruz. Kimsenin gitmediği, insan ayağı değmemiş bölgelerde sessiz, sakin ve huzurlu günler geçiriyorlar. Kuş veya balık avlayıp karınlarını doyuruyorlar, akıllarına estiğindeyse uçak kendilerinin zaten, başka yerlere gidiyorlar; kar kış, yağmur, güneş, gölge umurlarında bile değil. Ancak her güzelliğin bir sonu var(dır).

Bir yerden bir yere giderken, kalp krizi geçiren James, kontrolünü kaybedince uçak düşer. Pusula ve harita yardımıyla yönlerini ve yollarını bulmaya çalışırlar. Odin’i oynayan köpek, Brad Pitt kadar hatta ondan yer yer daha başarılı… Derelerden geçiyorlar, sulara kapılıyorlar, yiyeceklerini kemirgenler tüketiyor ve zaman içerisinde sadece bir bıçakları kalıyor silah olarak yanlarında.

Günümüz dünyasında doğa tahrip ve tağyir (eski zamanları hatırlayın, “tebdil, tağyir ve ilga” geçerdi mahkeme kayıtlarında; şimdi devlet-ler yapıyor bunları ama kimse yargılamıyor onları) edildiğinden şehirlerde küresel ısıtma nedeniyle kuraklık ve sellerle boğuşurken ne orman kaldı ne de doğal yaşam… Yaşamın güzelliklerini (dereden su içme özgürlüğünü örneğin) beyazperdede de olsa görmek için izlenebilir…

Küçük bir not: Filmin başındaki sahne, hepimizi “bir umut” heyecanlandırdıysa da… sonuna kadar merak, heyecan ve umutla izleniyor,zaten çok da uzun değil, diğer örneklere bakarak.

(02 Ekim 2026)

Korkut Akın

korkutakin@gmail.com

O Artık Aynı Kadın Değil / Kraliçe Zor Durumda

76. Berlin Film Festivali’nde ayakta alkışlanan Lance Hammer imzalı ‘Kraliçe Zor Durumda / Queen at Sea’* aile, akıl sağlığı ve cinsel rıza gibi meseleler üzerine kafa yoran, yürek parçalayıcı bir dram. Filmin ana karakterleri Martin (Tom Courtenay) ile Leslie’yi (Anna Calder-Marshall) kasvetli bir Londra sonbaharında, sırtları bize dönük, taş merdivenleri tırmanırken görüyoruz. Ahir ömürlerinde birbirlerine destek olan yaşlı çiftin iki katlı evlerinde sakin ve huzurlu bir düzenleri vardır. Bedenen sağlıklıdırlar gerçi, lakin Leslie’nin bunama sorunu ilişkilerini daha kırılgan hale getirmiştir.

18 yıllık bir geçmişi olan çiftimiz, ilk eşlerinin kaybının ardından geç yaşlarında bir klasik müzik konserinde tanışarak yollarını birleştirmiş, ikinci baharlarında buldukları güvenli birlikteliği, büyük ölçüde Martin’in enerjisi ve evi çekip çevirmesi sayesinde bugüne kadar ayakta tutabilmişlerdir. Rutin düzen bir sabah Leslie’nin Fransız asıllı ilk eşinden olma akademisyen kızının, annesi ile üvey babasını yatak odalarında seks yaparken yakalamasıyla bozulur. Amanda (Juliette Binoche) iyice ilerlemiş demans hastası olan annesinin kendi kararlarını alabilmek için gerekli zihinsel yetkinliğe sahip olmadığını, bu durumda yaşlı annesinin cinsel rıza ehliyeti olmadığını düşünmektedir. Eşinden ayrılmış, Newcastle’daki düzenini askıya alarak, biraz da annesine daha yakın olabilmek için bir süreliğine Londra’ya taşınmış, ergenlik sorunlarıyla boğuşan kızı Sarah (Florence Hunt) ile birlikte yaşayan Amanda, ilişki esnasında annesinin şaşkın bakışlarına tanık olduğunda, Martin’in teşebbüsünü bir ‘tecavüz’ olarak değerlendirir. Üvey babasının annesini çok sevdiğini kabul eder, ama daha önce de uyarmış olduğu gibi bu cinsel ilişki meselesi artık bitmelidir.

Amanda’nın durumu güvenlik kuvvetlerine bildirmesi biraz olsun Martin’i korkutmak içindir, ancak adli tıp muayenesinin ardından sosyal hizmet görevlilerinin devreye girmesiyle iş büyür. Martin ile Leslie’nin aynı yatak odasını paylaşmaları yasaklanır önce. Ardından, kocasının ileri yaşı da göz önünde bulundurularak yaşlı kadının bir bakım evine yerleştirilmesine karar verilir. Ancak, seçimler ve kararlar zorlaştıkça sonuçlar bir o kadar tatsızlaşacaktır. Kızının söylemi doğrultusunda Leslie’nin ‘artık aynı kadın olmadığı’ teşhisi doğrudur. Lakin hayatının bu döneminde ‘açlık, uyku ve seks’ gibi ilkel duyguları yaşayan Leslie ne istediğini ne istemediğini çok iyi bilir. Cinsel ilişkiyi çoğunlukla başlatan da O’dur. Amanda’nın ‘ben o yaşta bu arzular biter sanıyordum’ demesine karşılık Martin bunun aşk olduğunu ve cinsel ilişkileri sayesinde yaşlı kadının yaşama bağlandığını ve beynini kemiren ’korku’ya direndiğini savunur. Üvey kızının hayatlarını mahvetmesine, Leslie’nin bir bakım evinde tüm gün sallanarak tedirginlik içinde yaşamasına mani olmaya yaşlı adamın gücü yetecek midir?

Bekâr bir siyahi anne ile yeni yetme oğlunun Mississipipi Delta’sındaki ücra kasabada var olma mücadelesine odaklanan 2008 yapımı ilk uzun metrajı ‘Ballast’ ile radarımıza girmiş olan Amerikan bağımsızlarından Hammer, Sundance’te en iyi yönetmen olarak ödüllendirilişinin ardından girdiği uzun suskunluğunu böylesine yaman bir meseleyi beyazperdeye taşıyarak bozuyor. Yaşlı ebeveynlerimizin karşı karşıya olduğu demans ve Alzheimer trajedisine parmak basan yapım, hastalığın pençesindeki çaresiz birey adına hayatı kararları vermekten kimin sorumlu olacağını bu konuda eş, çocuklar yoksa bir sosyal kurumun mu söz sahibi olacağını tartışıyor. Bu konuda hassasiyetler toplumdan topluma farklılık arzediyor kuşkusuz. Amerikalı sinemacı insanı perişan edecek kadar üzücü bir durumu, duygusallığı büyük ölçüde dengeleyerek ele almış.

Kendi sorunlarıyla kolay başa çıkamayan depresif Amanda’da Binoche kariyerinin belki de en mesafeli, katı ancak bir o kadar etkileyici yorumunda parlıyor. Berlinale’den çifte ödülle dönen çiftimize gelince; 89 yaşında dinçliğini muhafaza eden, yine Berlinale’den ödüllü ’45 Yıl / 45 Years’den tam 11 sene sonra yine unutulmaz bir karaktere hayat veren Courtenay ile seksenine merdiven dayamış tiyatro kökenli Calder-Marshall’ın içimizi acıtan muazzam performanslarına şapka çıkarıyoruz.

Geçtiğimiz sezonun en iyi yapımlarından ‘Tren Düşleri’ndeki çalışmasıyla Oscar adayı olmuş Brezilya asıllı görüntü yönetmeni Adolpho Veloso’nun imzasını taşıyan puslu gri Londra’nın soluk ışığına, Bach, Beethoven, Schubert ve Brahms’ın incelikli piyano sonatları eşlik ediyor. Çağdaş İngiliz besteci Gavin Bryars’ın iki keman ve yaylılar dörtlüsü için yazmış olduğu ‘The Last Days’den tınılar ise Martin ile Leslie’nin bu limandan demir alacağı günün yaklaştığını haberliyor.

*02 Ekim’den itibaren sinemalarda gösterime girecektir.

(27 Eylül 2026)

Ferhan Baran

ferhan@ferhanbaran.com

Taciz, Tecavüz ve Polis. Peki Çözüm Ne? Kraliçe Zor Durumda

Amanda (Juliette Binoche), ziyareti sonrasında, annesi Leslie’yi (Anna Calder Marshall) kocası Martin’le (Tom Courtenay) sevişirken görür. Polise, annesinin demans hastası olduğunu belirterek sevişmeye onayının alınmadığından şikayet eder. Üvey babası ne kadar diretse de polis kendi kural ve yöntemiyle sorunun taciz – tecavüz olduğu gerçeğinden hareketle işlem yapar.

Orijinal adı Queen At Sea olan (büyük olasılıkla deyim bu ad, ancak Türkçeye Kraliçe Zor Durumda diye çevrilmiş ve anlam kaybı yaşanmamış bu filmin öyküsü bu kadar. Bir buzdağı, suyun altında kalan kısmı çok daha büyük ve çok daha derinlikli. İlk bakışta rızası alınmamış (hasta olduğu için de alınamaz) kadının cinsel ilişkisi, kocasıyla bile olsa taciz diye kabûl edilebilir. Her ne kadar Leslie kadar değilse de Martin de yaşlıdır. İki yaşlı insan birbirlerinden başka kimseleri olmadığı ve kimsenin de etlisine sütlüsüne karışmadıkları için sorunsuz yaşamaktadır, ta ki Amanda’ya yakalanana kadar.

İki yaşlı öyle sıkı bir ilişki içindeler ki, öyle uyumlular ki, öyle birbirlerini seviyorlar ki, şairin şiirce söylediği gibi “kelimesiz anlaşıyorlar”. Polisin ne kadar yumuşak da olsa resmi tavrı, Martin’i evden uzaklaştırması, Leslie’yi bakımevine taşımaları var olan o muhteşem uyumu bozuyor. Kendinizi koyun o insanların yerine… Sevgiyle, dayanışma içerisinde (Martin, Leslie’nin her şeyiyle ilgileniyor, yediriyor, içiriyor, giydiriyor, gezdiriyor…) yaşarken ayrıldıktan sonra ikisi de boşluğa düşüyor. Ne olmasını bekliyordunuz? Bir “yuva”yı bozmak, daha mı ahlâklı, rıza almaktan?

Juliette Binoche çok başarılı… Anna Calder Marshall müthiş oynuyor, harika… Tom Courtenay döktürüyor. Yönetmen, uzun yıllar sonra çektiği filminde bir de sinemacıların baş boşluğu dediği boşluğu neredeyse ekranın beşte dördü kadar büyük tutarak toplumsal baskının insanı ne denli ezdiğini vurguluyor. Amanda’nın kızı Sarah (Florence Hunt) genç ve güzel… Doğal olarak arkadaşı da var. Annesi, kendi annesine göstermediği esnekliği kızına gösterip, bir erkek arkadaşı olduğunu öğrenir öğrenmez korunması için yardımcı oluyor. Kendi annesine göstermediği o esnekliği kızından esirgememesinin bir anlamı olmalı. Sizce ne olabilir?

Herkes, hepimiz bir gün yaşlanacağız, aile büyüklerimiz benzer durumdalar belki de… Yasaklarla olmayacağını (okullara polis doldurdular, yine silahla saldırı yaşandı ve Bakan, “okulda olmadı” savunusuyla kendisini bile şoke etti) öğrenmemiz için daha ne olmalı? Film harika. Bu konuda anlaşalım. Muhakkak izlenmeli, sonra da üzerinde düşünülmeli ve tartışılmalı. Cinsellik insanın doğasında var ve engellenmesi yaşamın güzelliğini soldurur.

(26 Eylül 2026)

Korkut Akın

korkutakin@gmail.com