76. Berlin Film Festivali’nde ayakta alkışlanan Lance Hammer imzalı ‘Kraliçe Zor Durumda / Queen at Sea’* aile, akıl sağlığı ve cinsel rıza gibi meseleler üzerine kafa yoran, yürek parçalayıcı bir dram. Filmin ana karakterleri Martin (Tom Courtenay) ile Leslie’yi (Anna Calder-Marshall) kasvetli bir Londra sonbaharında, sırtları bize dönük, taş merdivenleri tırmanırken görüyoruz. Ahir ömürlerinde birbirlerine destek olan yaşlı çiftin iki katlı evlerinde sakin ve huzurlu bir düzenleri vardır. Bedenen sağlıklıdırlar gerçi, lakin Leslie’nin bunama sorunu ilişkilerini daha kırılgan hale getirmiştir.

18 yıllık bir geçmişi olan çiftimiz, ilk eşlerinin kaybının ardından geç yaşlarında bir klasik müzik konserinde tanışarak yollarını birleştirmiş, ikinci baharlarında buldukları güvenli birlikteliği, büyük ölçüde Martin’in enerjisi ve evi çekip çevirmesi sayesinde bugüne kadar ayakta tutabilmişlerdir. Rutin düzen bir sabah Leslie’nin Fransız asıllı ilk eşinden olma akademisyen kızının, annesi ile üvey babasını yatak odalarında seks yaparken yakalamasıyla bozulur. Amanda (Juliette Binoche) iyice ilerlemiş demans hastası olan annesinin kendi kararlarını alabilmek için gerekli zihinsel yetkinliğe sahip olmadığını, bu durumda yaşlı annesinin cinsel rıza ehliyeti olmadığını düşünmektedir. Eşinden ayrılmış, Newcastle’daki düzenini askıya alarak, biraz da annesine daha yakın olabilmek için bir süreliğine Londra’ya taşınmış, ergenlik sorunlarıyla boğuşan kızı Sarah (Florence Hunt) ile birlikte yaşayan Amanda, ilişki esnasında annesinin şaşkın bakışlarına tanık olduğunda, Martin’in teşebbüsünü bir ‘tecavüz’ olarak değerlendirir. Üvey babasının annesini çok sevdiğini kabul eder, ama daha önce de uyarmış olduğu gibi bu cinsel ilişki meselesi artık bitmelidir.

Amanda’nın durumu güvenlik kuvvetlerine bildirmesi biraz olsun Martin’i korkutmak içindir, ancak adli tıp muayenesinin ardından sosyal hizmet görevlilerinin devreye girmesiyle iş büyür. Martin ile Leslie’nin aynı yatak odasını paylaşmaları yasaklanır önce. Ardından, kocasının ileri yaşı da göz önünde bulundurularak yaşlı kadının bir bakım evine yerleştirilmesine karar verilir. Ancak, seçimler ve kararlar zorlaştıkça sonuçlar bir o kadar tatsızlaşacaktır. Kızının söylemi doğrultusunda Leslie’nin ‘artık aynı kadın olmadığı’ teşhisi doğrudur. Lakin hayatının bu döneminde ‘açlık, uyku ve seks’ gibi ilkel duyguları yaşayan Leslie ne istediğini ne istemediğini çok iyi bilir. Cinsel ilişkiyi çoğunlukla başlatan da O’dur. Amanda’nın ‘ben o yaşta bu arzular biter sanıyordum’ demesine karşılık Martin bunun aşk olduğunu ve cinsel ilişkileri sayesinde yaşlı kadının yaşama bağlandığını ve beynini kemiren ’korku’ya direndiğini savunur. Üvey kızının hayatlarını mahvetmesine, Leslie’nin bir bakım evinde tüm gün sallanarak tedirginlik içinde yaşamasına mani olmaya yaşlı adamın gücü yetecek midir?

Bekâr bir siyahi anne ile yeni yetme oğlunun Mississipipi Delta’sındaki ücra kasabada var olma mücadelesine odaklanan 2008 yapımı ilk uzun metrajı ‘Ballast’ ile radarımıza girmiş olan Amerikan bağımsızlarından Hammer, Sundance’te en iyi yönetmen olarak ödüllendirilişinin ardından girdiği uzun suskunluğunu böylesine yaman bir meseleyi beyazperdeye taşıyarak bozuyor. Yaşlı ebeveynlerimizin karşı karşıya olduğu demans ve Alzheimer trajedisine parmak basan yapım, hastalığın pençesindeki çaresiz birey adına hayatı kararları vermekten kimin sorumlu olacağını bu konuda eş, çocuklar yoksa bir sosyal kurumun mu söz sahibi olacağını tartışıyor. Bu konuda hassasiyetler toplumdan topluma farklılık arzediyor kuşkusuz. Amerikalı sinemacı insanı perişan edecek kadar üzücü bir durumu, duygusallığı büyük ölçüde dengeleyerek ele almış.

Kendi sorunlarıyla kolay başa çıkamayan depresif Amanda’da Binoche kariyerinin belki de en mesafeli, katı ancak bir o kadar etkileyici yorumunda parlıyor. Berlinale’den çifte ödülle dönen çiftimize gelince; 89 yaşında dinçliğini muhafaza eden, yine Berlinale’den ödüllü ’45 Yıl / 45 Years’den tam 11 sene sonra yine unutulmaz bir karaktere hayat veren Courtenay ile seksenine merdiven dayamış tiyatro kökenli Calder-Marshall’ın içimizi acıtan muazzam performanslarına şapka çıkarıyoruz.

Geçtiğimiz sezonun en iyi yapımlarından ‘Tren Düşleri’ndeki çalışmasıyla Oscar adayı olmuş Brezilya asıllı görüntü yönetmeni Adolpho Veloso’nun imzasını taşıyan puslu gri Londra’nın soluk ışığına, Bach, Beethoven, Schubert ve Brahms’ın incelikli piyano sonatları eşlik ediyor. Çağdaş İngiliz besteci Gavin Bryars’ın iki keman ve yaylılar dörtlüsü için yazmış olduğu ‘The Last Days’den tınılar ise Martin ile Leslie’nin bu limandan demir alacağı günün yaklaştığını haberliyor.

*02 Ekim’den itibaren sinemalarda gösterime girecektir.

(27 Eylül 2026)

Ferhan Baran

ferhan@ferhanbaran.com

Amanda (Juliette Binoche), ziyareti sonrasında, annesi Leslie’yi (Anna Calder Marshall) kocası Martin’le (Tom Courtenay) sevişirken görür. Polise, annesinin demans hastası olduğunu belirterek sevişmeye onayının alınmadığından şikayet eder. Üvey babası ne kadar diretse de polis kendi kural ve yöntemiyle sorunun taciz – tecavüz olduğu gerçeğinden hareketle işlem yapar.

Orijinal adı Queen At Sea olan (büyük olasılıkla deyim bu ad, ancak Türkçeye Kraliçe Zor Durumda diye çevrilmiş ve anlam kaybı yaşanmamış bu filmin öyküsü bu kadar. Bir buzdağı, suyun altında kalan kısmı çok daha büyük ve çok daha derinlikli. İlk bakışta rızası alınmamış (hasta olduğu için de alınamaz) kadının cinsel ilişkisi, kocasıyla bile olsa taciz diye kabûl edilebilir. Her ne kadar Leslie kadar değilse de Martin de yaşlıdır. İki yaşlı insan birbirlerinden başka kimseleri olmadığı ve kimsenin de etlisine sütlüsüne karışmadıkları için sorunsuz yaşamaktadır, ta ki Amanda’ya yakalanana kadar.

İki yaşlı öyle sıkı bir ilişki içindeler ki, öyle uyumlular ki, öyle birbirlerini seviyorlar ki, şairin şiirce söylediği gibi “kelimesiz anlaşıyorlar”. Polisin ne kadar yumuşak da olsa resmi tavrı, Martin’i evden uzaklaştırması, Leslie’yi bakımevine taşımaları var olan o muhteşem uyumu bozuyor. Kendinizi koyun o insanların yerine… Sevgiyle, dayanışma içerisinde (Martin, Leslie’nin her şeyiyle ilgileniyor, yediriyor, içiriyor, giydiriyor, gezdiriyor…) yaşarken ayrıldıktan sonra ikisi de boşluğa düşüyor. Ne olmasını bekliyordunuz? Bir “yuva”yı bozmak, daha mı ahlâklı, rıza almaktan?

Juliette Binoche çok başarılı… Anna Calder Marshall müthiş oynuyor, harika… Tom Courtenay döktürüyor. Yönetmen, uzun yıllar sonra çektiği filminde bir de sinemacıların baş boşluğu dediği boşluğu neredeyse ekranın beşte dördü kadar büyük tutarak toplumsal baskının insanı ne denli ezdiğini vurguluyor. Amanda’nın kızı Sarah (Florence Hunt) genç ve güzel… Doğal olarak arkadaşı da var. Annesi, kendi annesine göstermediği esnekliği kızına gösterip, bir erkek arkadaşı olduğunu öğrenir öğrenmez korunması için yardımcı oluyor. Kendi annesine göstermediği o esnekliği kızından esirgememesinin bir anlamı olmalı. Sizce ne olabilir?

Herkes, hepimiz bir gün yaşlanacağız, aile büyüklerimiz benzer durumdalar belki de… Yasaklarla olmayacağını (okullara polis doldurdular, yine silahla saldırı yaşandı ve Bakan, “okulda olmadı” savunusuyla kendisini bile şoke etti) öğrenmemiz için daha ne olmalı? Film harika. Bu konuda anlaşalım. Muhakkak izlenmeli, sonra da üzerinde düşünülmeli ve tartışılmalı. Cinsellik insanın doğasında var ve engellenmesi yaşamın güzelliğini soldurur.

(26 Eylül 2026)

Korkut Akın

korkutakin@gmail.com