Sinemacılar Kuşağının Büyük Ustasıydı

Sinemamızın 95 yıllık koca çınarı Lütfi Ömer Akad’ı kaybettik. Tiyatrocular döneminden sonra sinemacılar dönemini başlatan Akad sinemamızın gelişimine büyük katkılar sağladı.

Lütfi Ömer Akad’ı 95 yaşında kaybettik. Sinemamızın koca çınarı, sinemacılar kuşağının en önemli yönetmeni olurken, değerli sinema insanlarını da sinemamıza kazandırdı. Bunların en önemlisi Yılmaz Güney’di. Akad, 2 Eylül 1916’da İstanbul’da doğdu, 19 kasım 2011’de İstanbul’da öldü. 1947’de Seyfi Havarer’nin yarım bıraktığı “Damga” filmiyle sinema macerası başladı. 1949’da Halide Edip Adıvar’ın romanı “Vurun Kahpeye” romanını sinemaya uyarladı. Kendisine ait ilk filminden itibaren stil araştırmaları yapmaya başlayan Akad, sinemanın kendi dili olduğunu hissettirdi. O, sinemamızı teatral anlatımdan uzaklaştırdı ve sinematografik dil oluşturdu. “Vurun Kahpeye”, birkaç defa sansüre uğrasa da gösterimlerini sürdürdü. Bu film, hem sinemamız hem de sosyal hayatımız açısından değişimleri de haberliyordu. Çünkü savaş sonrası bir ulusun varoluşu, yeniden yapılanması ve yobazlığa karşı duruşu da yansıyordu filmde. Akad, 1950’lerin başında masalları öne çıkaran filmler çekti. Ardından 1952’de muhteşem “Kanun Namına” filmi geldi. Osman F. Seden’le ortak yazdıkları senaryoyla perdeye gelen filmde başrolü sinemamızın etkileyici aktörlerinden Ayhan Işık almıştı. Sinemamızın ilk önemli polisiye filmiydi bu ve gerçek bir olaydan yola çıkıyordu. Bu film sinemamızın kolay aşılmaz başyapıtlarından biriydi aynı zamanda. Filmdeki en önemli yönlerden biri, görsel anlamda Orson Welles tarzı derinlikli fotoğrafların yaratılmasıydı. Bir özellik de “açı-karşı açı” tekniğinin kullanılmasıydı. Bir de kameranın hareketli olmasıydı. Tiyatrocular döneminde kamera sahneden oyun çeker gibi sabit kullanılıyordu. Akad’ın Ayhan Işık’la beraberliğini başlatan yine 1952 yapımı “İngiliz Kemal Lawrense Karşı” filmiydi. Bu fantastik özellikler taşıyan film, Kurtuluş Savaşı üzerine önemli filmlerimizdendi. Akad’ın her dönemi önemli. Ama ilk dönemlerindeki filmleri sinemamıza yeni bakış açıları sundu. Bunlardan 1953 yapımı “Öldüren Şehir”, göç alan İstanbul’daki yeni sosyal yapılar üzerine bir suç filmiydi. Filmde Haliç kıyılarındaki yoksulluğa da dokunuluyordu. Başrolde Belgin Doruk ve Ayhan Işık vardı. Yine Ayhan Işık’a başrolü verdiği 1953 yapımı “Katil” bir polisiyeydi. Filmde, bir genç masumiyetini kanıtlamak için hapisten kaçıyordu. Bu filmin senaryosunu da ünlü yönetmenlerden Osman F. Seden’le ortak yazdı Akad. 1953’te “Altı Ölü Var/İpsala Cinayeti” filminde Lale Oraloğlu, Cahit Irgat ve Turan Seyfioğlu’na başrolü verdi. Bu film yasak ilişki üzerine bir cinnet filmiydi. Bu filmin senaryosuna Orhan Kemal de katkıda bulunmuştu. 1962 yılında “Üç Tekerlekli Bisiklet” filmini Orhan Kemal’in romanından çekti. Senaryoyu Vedat Türkali, Hüsamettin Gönenli imzasıyla yazdı. Başrolde Ayhan Işık ve Sezer Sezin vardı. Filmin yönetiminde Memduh Ün’ün de payı vardı.

Yılmaz Güney’le ortaklık…

Akad, Yılmaz Güney’le “Hudutların Kanunu” filmini 1966’da yaptı. Senaryoyu da ortak yazdılar. Güney’in etkileyici bir performans verdiği çok önemli bir filmdi bu. Kaçakçılığın nedenleri üzerine yoğunlaşan bu filmde ağalık düzeni yerden yere vuruluyordu. Feodal düzende toplumlar daima geri kalırdı. Güney’le Akad, 1967’de “Kurbanlık Katil” filmini yaptılar. Senaryoyu Akad yazmıştı. Göç alan şehirlerde sınıfsal farklılıkların ve adil bölüşümün altını çizen filmde, alkol bataklığına yuvarlanmış gariban Mustafa’nın trajedisi yansıyordu bu filmde. Oba beyinin kızına aşık olmuş bir çobanın dramını anlatan 1967 yapımı “Kızılırmak Karakoyun” sinemamızın çok önemli filmlerindendi. Yılmaz Güney’e Nilüfer Koçyiğit eşlik ediyordu. Oba beyinin kızını alabilmek için ileri gelenler, çoban Ali Haydar’ın koyunları üç gün tuz yedirirler. Koyunlar su içmeden ırmağı geçerlerse çoban bey kızı Hatice’yi alacaktı. Muhteşem bir filmdi bu. Filmin müziklerinde Orhan Gencebay’ın da katkısı vardı. Bu filmin hikâyesi Nazım Hikmet’e aitti.

Akad’ın 1960’ların sonuna doğru iki önemli film çekti. 1966 yapımı “Ana” filmi, kan davasını anlatan güçlü bir yapıttı. Bu filmin bir özelliği de Akad sinemasında estetik değişimin de habercisiydi. Akad, kamerayı çoğu anda sabit tutarak oyuncularını hareket ettiriyordu. Akad’ın 1968 yapımı “Vesikalı Yarim” filmi, göçle artık o şehrin kültürünün parçası olmuş insanların dramını anlattı. Bar kızına aşık olan gariban manavın hikâyesiydi bu film. Bu filmde Türkan Şoray ve İzzet Günay başrolü paylaştı. Filmin adı, Orhan Veli’nin ünlü şiirinden geliyordu. Film, Sait Faik Abasıyanık’ın hikâyesinden uyarlanmıştı. Akad, daha önce birkaç filmine müzik yazmış Orhan Gencebay’la 1971’de “Bir Teselli Ver” arabesk filmini de çekmişti.

Bir göç üçlemesi…

Akad, hepsinde Hülya Koçyiğit’i oynattığı 1972’de “Gelin”, 1973’te “Düğün” ve 1974’te “Diyet” şehre göç üçlemesini yaptı. “Taşı toprağı altın” denilen İstanbul onlara hayallerini verebilecek miydi? Zordu. Dramların, trajedilerin ve umutların yansıdığı bu üçleme, sinema tarihimizin de en unutulmaz filmlerindendi. Akad, bu üçlemede “Ana” filminde denediği estetiği perdeye yansıttı. 1970’lerin ortalarında televizyon filmleri de çekmeye başladı. 1975’te “Topuz”, “İncili Kaftan” ve “Ferman”ı televizyon için çekti. Erkan Yücel’e başrolü verdiği 1979 yapımı televizyon filmi “Çekiç ve Titreşim” onun son işi oldu. Bu suç hikâyesi Faruk Erem’in senaryosundan uyarlandı. Sinemamızın başı sağ olsun.

(20 Kasım 2011)

Ali Erden

sinerden@hotmail.com

Kayıp Paylaşımlar Koleksiyoncusu 5 Yaşında

Adını Theo Angelopoulos’un başyapıtı Ulis’in Bakışı’ndan alan film, dizi, müzik ve kitaplar üzerine yazılar diyarı olarak yayınına 14 Kasım 2006’da başlayan Kayıp Paylaşımlar Koleksiyoncusu, artık 5 yaşında. Uzun yıllar sinemalar.com’da sinema yazıları yazan ve online sinema dergisi Sinemalife’ın editörü Serkan Murat Kırıkcı’nın kişisel blog sayfası Kayıp Paylaşımlar Koleksiyoncusu, yıllar içinde yazıların toplanma yeri olmaktan çıktı, kendi kimlik ve çizgisini kazandı. 5. yaşını kutlayan Kayıp Paylaşımlar Koleksiyoncusu, festival ve etkinlikler hakkında okurlara bilgi verirken, kültür ve sanatın olduğu her yerde olmaya özen gösteriyor.

  • Basın Bülteni
  • Web Sitesi
  • Yüksek çözünürlüklü görsele haberin devamından üzerine tıklayarak ulaşabilirsiniz.
    Kayıp Paylaşımlar Koleksiyoncusu 5 Yaşında yazısına devam et
  • 2. Malatya Uluslararası Film Festivali’nden Yeni Bir Açıklama

    Zenne filminin yönetmenleri M. Caner Alper ve Mehmet Binay’ın, “bürokratik engeller öne sürülerek filmlerinin gösterim dışı bırakılmak istendiği” şeklinde yaptıkları basın açıklaması üzerine 2. Malatya Uluslararası Film Festivali tarafından kamuoyuna yeni bir açıklama yapıldı. Açıklama şöyle: “2. Malatya Uluslararası Film Festivali’nin Değerli Konukları. Bir süredir medyada yer alan ve 2. Malatya Uluslararası Film Festivali’nin bazı filmlere sansür uyguladığını iddia eden açıklamalara ilişkin sizleri bilgilendirmek gereği duyuyoruz. Festivalimizin ulusal yarışmasıyla ilgili medyada yer alan …”

  • Açıklamanın devamı için tıklayınız.
  • Festival hakkında geniş bilgi için tıklayınız.
  • Film hakkında geniş bilgi için tıklayınız.
  • Büyük Ustanın Ardından…

    Güneşli bir sonbahar günü evinin bahçesinde karşıladı bizi.

    O, Feza, ben ve eşi bahçedeki masanın etrafına oturduk.

    Ziyaretimizin nedenini heyecanla açıklamaya koyulduk, “Bir Meslek Birliği kuracağız, yönetmen ve senaristlerin telif haklarını tahsil etmek ve sorunlarına çözüm getirmek için. Ama bu yol pek de kolay kat’edilecek cinsten değil. Hiç hesap etmediğimiz oyunlar entrikalar dönüyor bu konuda. Yolumuza engeller çıkıyor ama biz bu işin ucunu bırakmayacağız” diyerek, döküyoruz eteklerimizdeki tüm taşları…

    Sessizce ve gülümseyen bir ifade ile sonuna kadar dinledi anlattıklarımızı, sözümüzü kesmeden.

    Sonunda o görmüş geçirmiş bilge yüzünde muzip bir tebessümle “Anamı s..en, kadı. Kimi kime şikayet edeceksin?” dedi, sansürsüzce.

    Hepimiz güldük… Yılların tecrübesiyle bir cümlede özetlemişti gerçeği.

    Ve SETEM üye formunu imzaladı. Artık Lütfi Ömer Akad, SETEM kurucu üyesi idi.

    Tabii bu, bizim için büyük moral olmuştu. Kişisel umutsuzluğuna rağmen bu yolda verilecek mücadele için desteğini esirgemiyordu.

    Aradan geçen 8 yılda hiç adım atılmadı değil ama yeterli mi? Tabi ki değil.

    Değerli ustalarımızdan Ertem Göreç, örnek bir davranış göstererek, telif hakları mücadelemize destek olmak amacıyla yaptığı bir satıştan doğan telif haklarını kendi insiyatifiyle SETEM’e ödemiş ve dağılımını sağlamıştı. Bu dağılımda Lütfi Akad’a bir miktar “telif ücreti” ödemek nasip olmuştu. Ödenmiş telif hakkı olarak SETEM kayıtlarında yer alıyor.

    Bu gün artık telif hakkı mücadelesinde eskisi kadar yalnız değiliz. Gelişmeler ve direncimiz sonunda sinema alanında faaliyet gösteren 8 Meslek Birliği biraraya gelerek “GÜÇ BİRLİĞİ” oluşturdu.

    Gelişmiş ülkelerde onlarca yıldır en doğal hak görünen ve ödenen telif hakları için biz hâlâ çabalamak zorundayız.

    “Kimi Kime şikayet edeceksin?“

    “Işıkla karanlık arasında” şimdi ışıklar içindesin…

    Nur içinde yat!

    Ülke kültürümüze önemli katkılarda bulunan büyük ustalarımızın ilerleyen yaşlarında refah ve mutluluğunu temin edecek telif haklarını ödeyemeden birer birer kaybediyoruz.

    BU AYIP HEPİMİZİN….

    (20 Kasım 2011)

    Mehmet Güleryüz
    SETEM Sinema ve Televizyon Eseri Sahipleri Meslek Birliği Başkanı

    FİLM-SAN Vakfı’nın Tertiplediği Türk Sineması’nın 97. Yıl Galası Kartal Titanic Otel’de

    FİLM-SAN Vakfı, 14 Kasım 2011 Pazartesi günü Kartal Titanic Hotel’de Türk Sineması’nın 97. Yıl Galası’na imzasını atmaya hazırlanıyor. Tüm duayenlerin davet edildiği gecede vefat etmiş sanatçılar anılacak, yaşayan efsane isimlere de FİLM-SAN Vakfi birer Anı Diploması takdim edecek. O geceye özel olarak üzerinde 4 aydır çalışılan, FİLM-SAN Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Ferdi Merter Fosforoğlu, Başkan Yardımcısı Nilüfer Aydan ve FİLM-SAN Vakfı’nın Müdürü Kıvanç Terzioğlu tarafından hazırlanan Yeşilçamdan Serpintiler kitabı görücüye çıkacak.

    FİLM-SAN Vakfı’nın Tertiplediği Türk Sineması’nın 97. Yıl Galası Kartal Titanic Otel’de yazısına devam et

    Mahmut Tezcan’ı Kaybettik

    1931 yılında Malatya’da doğan yapımcı ve organizatör Mahmut Tezcan, 11 Kasım 2011 Cuma günü kalp yetmezliği nedeniyle vefat etti. Yapımcı kimliğiyle sinemamıza Yorgun, Türkiyem, Bir Kadın Tuzağı, Acılar Paylaşılmaz, Azap, Sultan, Kimlik, Biri Beni Gözlüyor, Gönül Garip Bir Kuştur, Acılar Paylaşılmaz gibi filmleri kazandırmış olan Tezcan, Yorgun ve Bir Kadın Tuzağı filmlerinde ise oyuncu olarak da yer aldı. Sinema filmlerinde oynamış olan ünlü şarkıcılar Yıldız Tezcan ve Müşerref Akay’la yaptığı evlilikleriyle de tanınan Mahmut Tezcan’ın cenazesi bugün Teşvikiye Camii’nde kılınan öğle namazını müteakip Kilyos Mezarlığı’nda toprağa verildi. Merhuma tanrıdan rahmet, kederli ailesine sabırlar dileriz.

  • Fotoğraflara haberin devamından üzerlerine tıklayarak ulaşabilirsiniz.
    Mahmut Tezcan’ı Kaybettik yazısına devam et