Mektebin Öğrencileri Cephede Öldü

Taş Mektep
Yönetmen: Altan Dönmez
Senaryo: Hazan Toma
Müzik: Alpay Göltekin
Görüntü: Bülent Özer
Oyuncular: Bora Aktaş (Mehmet), Ayça Varlıer (Güzide), Orhan Kılıç (Tevfik), Elit İşcan (Mina), Hazım Körmükçü (Tarık Nuri), Can Kolukısa (Abbas Emmi), Atsız Karaduman (Reşit), Mehmet Atay (Gregor), Ümit Fırat (Niko), Gülay Kip (Armen), Serkan Kuru (Mustafa Kemal), Ömer Güney (Hacı), Barış Küçükgüler (İsmail), Gamze Akyüz (Münevver), Onur Özaydın (Cemil), Yağız Atakan Savaş (Aleko), Esvet Şahin (Yusuf), Feride Çetin (Gülnar)
Yapım: Statü Film (2012)

Altan Dönmez’in ilk film “Taş Mektep”, zaman zaman insanı etkileyen bir Kurtuluş Savaşı filmi. Diyaloglarının çoğu iyi işlenmediği filmde, abartılı diyaloglar hayal kırıklığı yaratıyor. Filmdeki en iyi tarafsa küçük hikâyelerin yansıyışı.

Film, Yunan ordusunun istilâsıyla başlıyor. Köyleri basan Yunan askerleri, köylüleri gördükleri yerde acımadan ateş ediyorlar. Askerler, istilâ ettikleri yerlerde her şeye de el koyuyor. Bursa’da Yunan subayı, Osmanlı’nın kurucusu Osman Gazi’nin türbesine hakaret eder gibi dalınca bu Anadolu’da infial yaratıyor. Kayseri’deki Taş Mektep Sultanisi’nin öğrencilerini de kızdırıyor. Bazı Rumlar ve Ermeniler, işgâlcilerle bir oluyor. Hatta onlarla işbirliği yapan Türkler de var. Tarık Nuri de bunlardan biri. Tarık Nuri, elde ettiği bilgileri Rumlara ve Ermenilere veriyor. Yunanlıların da işleri kolaylaşıyor. Taş Mektep’in öğrencilerinden Mehmet, penceredeki Rum kızı Mina’ya aşık. Okulun müdiresi de Güzide. Okulda bir de Abbas emmi var. Güngörmüş Abbas, cepheye hemen gitmek isteyen gençleri sakinleştiriyor. Bütün bunlar olurken okula Tevfik yüzbaşı geliyor. Ankara’daki Meclis, Kayseri’ye taşınması emri verilmiş. En uygun yer de Taş Mektep. Yüzbaşı, cepheye gitmek için heyecanlı gençlere küçük talimler yaptırırken Güzide’yle de aralarında aşk ateşi yanmaya başlıyor. Savaş olsa da nazik insanların devri o zamanlar. Şunu belirtelim, filmden yansıyan aşklar gerçekten nazik. Günümüzdeki derinliksiz aşkları üzerinden bakınca anlaşılamayabilir bu. Çünkü günümüzde insan ilişkileri çok sert. Her şey alabildiğine yavaş ve aşkın tüm ritüelleri yaşanıyor. Filmdeki kaba diyalogları ve duyguları okşayan tarafları unuttuğunuzda, insanlara dair küçük hikâyeler gerçekten sıcaklık veriyor. Çoğu yerde iyi işlenmemiş diyaloglar ve bununla gelen abartılı oyunculuklar, iyi yakalanmış bazı hikâyeleri de alıp götürüyor maalesef. Bu abartılı haller, bir yerden sonra müsamereden öteye gitmiyor. Üç milyonluk bütçesi olan bu film, sanatsal tarafları öne çıkartarak gişeyi sağlama alamazdı. Gişenin garantisi duyguları okşamaktı. Ama, birkaç zaman sonra tüm bu abartılı haller eserin handikapı olacak. Hatta tebessüm bile yaptıracak. Kurtuluş Savaşı’na duyulan saygıya rağmen.

Küçük hikâyeler…

Mehmet, Taş Mektep’in öğrencilerinden. Büyük aşkı da Rum Mina. Savaş aşklarını yaşamalarını engelliyor. Bir genç aşk daha var. Onların aşkı hemen ortaya çıkmıyor. Telci Reşit’n küçük oğlu İsmail, bu dünyadaki en masum aşkla Tarık Nuri’nin kızı Münevver’e mahçup biçimde aşık. Hastalıklar çeken Yusuf’la da Münevver kardeş. Reşit’in büyük oğlu Cemil cephede ve birkaç askerle beraber firar etmiş. Cemil, evinden ve ailesinden yıllarca uzak cephelerde savaşmaktan yorulmuş. Onun firar etmesi de insani. Diğer askerler gibi. Mina’nın abisi Aleko, trajediyi başlatan genç oluyor. Patlattığı bomba, Kayseri’deki Taş Mektep Sultanisi’nin 63 öğrencisini cepheye götürüyor. Gençler, 1921’de Sakarya Meydan Muharebesi’nde savaşarak ölüyorlar. Hepsi acemi. Bu okul, 1883’te öğrenime açılmış. Cumhuriyet döneminde bu okul, şöhretler lisesi diye anılıyor. Ülkemizde hiçbir lise, sonradan hepsi tanınmış olan öğrenci okutmadı. Galatasaray Lisesi bile. Cephe sahnelerinin yer yer çarpıcı olduğunu belirtmeliyiz. Final bölümü insanın gözlerini dolduruyor, belirtelim. Filmin estetiği genel olarak iyi olsa da bazen kendinizi televizyon dizisi estetiğinin içindeymiş gibi de hissedebilirsiniz. Fonda duyulan müzikler de duyguları okşuyor. Yönetmen Altan Dönmez, başrolünde Türkan Şoray’ın oynadığı “Bir Zamanlar Osmanlı: Kıyam” dizisini yönetmişti. Dönmez, kameramanlıktan yönetmenliğe geçti. Ayça Varlıer, “Kalbim 4 Mevsim” televizyon dizisinde oynamıştı en son. Oyuncu, Fatih Hacıosmanoğlu’nun 2007’deki “Taş Yastık” filminde de görünmüştü. Feride Çetin’i, Hasan Tolga Pulat’ın 2011 yapımı “Güzel Günler Göreceğiz” filminden hatırlayabilirsiniz. Penceredeki kız Elit İşcan, “Küçük Kadınlar” dizisinde göründü, sonra da Reha Erdem’in 2008 yapımı “Hayat Var” filminde iyi bir oyunculuk sundu. Sinemamız genç oyuncular kazanıyor.

(18 Şubat 2013)

Ali Erden

ailerden@hotmail.com

İnönü Üniversitesi Uluslararası Kısa Film Festivali Yayınları

İnönü Üniversitesi Uluslararası Kısa Film Festivali Yayınları sinema kitaplarının tanıtım bültenleri ve kapak fotoğraflarına haberin devamından üzerlerine tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Yeni eklenenler:
İnönü Üniversitesi 13. Uluslararası Kısa Film Festivali: 26-27-28 Ekim 2021 (Katalog),
İnönü Üniversitesi 5. Kısa Film Festivali: 7-10 Mayıs 2012 (Broşür).
İnönü Üniversitesi Uluslararası Kısa Film Festivali Yayınları yazısına devam et →

Akdeniz Üniversitesi Sinema Topluluğu 3. Kısa Film Günleri

Akdeniz Üniversite Sinema Topluluğu Kısa Film Günleri, sinemanın artık sanattan ziyade ticari bir meta olarak görülmesine ve akabinde maddi kaygılar temelinde şekillen sinema festivallerine, alternatif bir yaklaşım sunmak ve tüm kısa filmcileri özgün üretimlerini yarıştırmadan paylaşabileceği bir zemin oluşturmak amacıyla 04 – 08 Mart 2013 tarihleri arasında düzenleniyor. Son katılım tarihi 15 Şubat 2013 olan etkinliklerde kısa film gösterimleriyle birlikte, paneller, söyleşiler ve atölyeler düzenlenecek. 3. Kısa Film Günleri programı son katılım tarihi olan 15 Şubat 2013′ten sonra kesinleşecek.

  • Basın Bülteni
  • Diğer bağlantılar ve yüksek çözünürlüklü afişlere haberin devamından üzerlerine tıklayarak ulaşabilirsiniz.
    Akdeniz Üniversitesi Sinema Topluluğu 3. Kısa Film Günleri yazısına devam et →
  • Ünlü Oyuncu Atilla Arcan’ın Kızı Şebnem Arcan Sahneleri Tercih Etti

    Usta oyuncu Atilla Arcan’ın kızı Şebnem Arcan, müzik dünyasında olmayı tercih etti. Başarılı müzik adamı Suat Aydoğan’nın düzenlemeleri ile 3 şarkılık bir single yapan Şebnem Arcan, ilk klip çalışmasını Sadakatin Yetmez isimli şarkıya Kemal Başbuğ yönetmenliğinde yapıyor. Uzun süre bir çok başarılı TV dizisi yer alan Şebnem Arcan’ın birden oyunculuktan uzaklaşmasının sebepleri uzun süre konuşulur gibi görünse de, babası Atilla Arcan klip çekiminde kızını yalnız bırakmayacak. Şebnem Arcan, Sinan Çetin’in yönettiği, 2005 yılı yapımı Banka adlı sinema filminde de rol almıştı.

  • Basın Bülteni
  • Yüksek çözünürlüklü fotoğraflara haberin devamından üzerlerine tıklayarak ulaşabilirsiniz.
    Ünlü Oyuncu Atilla Arcan’ın Kızı Şebnem Arcan Sahneleri Tercih Etti yazısına devam et →
  • Gazeteci Çocuk

    Lee Daniels’ın yönettiği ve Zac Efron, Matthew McConaughey, Nicole Kidman ile John Cusack’ın oynadığı Gazeteci Çocuk (The Paperboy), 12 Nisan 2013’de Medyavizyon Film dağıtımıyla Medyavizyon Film tarafından vizyona çıkarıldı.
    Jack Jansen hayatında bir dönüm noktasındadır. Üniversiteden atılmış, kasabasına geri dönmüştür. Babası da bu kasabanın yerel gazetesini çıkarmaktadır. The Miami Time Gazetesi’nde çalışan ağabeyi Ward, Hillary Van Wetter’ın hüküm giydiği davayı araştırmak üzere iş arkadaşı Yardley Acheman’la birlikte çıkagelince, Jack’ten şoförlük yapmasını ister.

  • Basın Bülteni
  • Fotoğraflar
  • Web Sitesi
  • Fragman: Türkçe Altyazılı / Orijinal
  • IMDb
  • Ferhan Baran Yazıyor
  • 18. Londra Türk Film Festivali

    18. Londra Türk Film Festivali (18th London Turkish Film Festival) 21 Şubat – 03 Mart 2013 tarihleri arasında düzenleniyor. Festival bu yıl Londra’nın Odeon West-End Sineması’nda Yılmaz Erdoğan’ın yönettiği Kelebeğin Rüyası filmi ile açılacak. Kıvanç Tatlıtuğ, Mert Fırat, Belçim Bilgin, Yılmaz Erdoğan ve Farah Zeynep Abdullah’ın başrollerini paylaştığı film, genç yaşta hayatlarını kaybeden Zonguldaklı iki şairin kısa hayatlarını anlatıyor. Vedide Kaymak’ın direktörlüğünü yaptığı 18. Londra Türk Film Festivali, 23 uzun metraj, 12 kısa ve belgesel filmle, 11 gün boyunca Türk filmleriyle buluşturacak.

  • Basın Bülteni: Türkçe / İngilizce
  • Web Sitesi
  • Gösterilecek filmler hakkında geniş bilgilere ve diğer haberlere haberin devamından üzerlerine tıklayarak ulaşabilirsiniz.
    18. Londra Türk Film Festivali yazısına devam et →
  • Kadınlar

    Malgorzata Szumowska’nın yönettiği ve Juliette Binoche, Anais Demoustier, Joanna Kulig ile Louis Do de Lencquesaing’in oynadığı Kadınlar (Elles), 08 Mart 2013′de M3 Film dağıtımıyla Kurmaca Film tarafından vizyona çıkarıldı.
    Fahişelik yapan üniversite öğrencileri hakkında ELLE Dergisi için bir makale yazmakta olan araştırmacı gazeteci Anne, Parisli, iki çocuk sahibi bir kadındır. Fahişelik yapan başına buyruk genç Alicja ve Charlotte ile yazısı için yürüttüğü huzursuz edici, derin görüşmeler Anne’ın para, aile ve cinsellik hakkındaki en temel inançlarını sorgulamasına yol açar.

  • Basın Bülteni: 1 / 2
  • Fotoğraflar
  • Web Sitesi
  • Altyazılı Fragman: Türkçe / İngilizce
  • IMDb
  • sadibey.com yazarlarının eleştirileri ve diğer bağlantılara haberin devamından üzerlerine tıklayarak ulaşabilirsiniz.
    Kadınlar yazısına devam et →
  • Türk Sinemasının Gamzeli Güzeli Bahar Öztan 2013 İmajıyla Dopdolu

    Türk sinemasının gamzeli güzeli, başarılı ve ünlü oyuncu Bahar Öztan, Ahmet Eraslan’ın hazırladığı kıyafetlerle, Ali Karakış’ın objektifine “2013 yılı yeni imajımı budur” diyerek poz verdi. 2013 yılı içerisinde 10 parmağında 11 marifetle başarılı işlere imza atmaya hazırlanan ünlü oyuncu öncelikle yeni imajını belirleyerek kollarını sıvadı. Bir yandan da Film-San Vakfı Yönetim Kurulunda Başkan Yardımcılığı görevini de sürdüren Gamzeli Güzel, 2013’te bir sinema filmi, bir dizi projesi, bir TV programının yanısıra eskiden olduğu gibi yeniden sahnelere dönmek istediğinin altını çiziyor.

  • Basın Bülteni
  • Yüksek çözünürlüklü fotoğraflara haberin devamından üzerlerine tıklayarak ulaşabilirsiniz.
    Türk Sinemasının Gamzeli Güzeli Bahar Öztan 2013 İmajıyla Dopdolu yazısına devam et →
  • Suç Çetesi’nin Türkçe Altyazılı Fragmanına Ait Yayın Linkleri Açıklandı

    Ülkemizde 01 Mart 2013’te vizyona girmesi plânlanan Suç Çetesi (Gangster Squad) filminin Türkçe altyazılı fragmanına ait yayın linkleri açıklandı. Ruben Fleischer’in yönettiği filmin başrollerini Josh Brolin ve Ryan Gosling paylaşıyor.
    Acımasız mafya babası Cohen, uyuşturucu, silâhlar, fuhuş ve Chicago’da yapılan tüm büyük bahislerden kirli kazanç elde etmektedir. Tüm bunları sadece kendi adamlarının değil, polisler ve politikacıların korumasıyla yapmaktadır. Ancak Polis teşkilâtının, Çavuş O’Mara ve Wooters’ın idaresindeki küçük bir grubu Cohen’in dünyasını yerle bir etmeye kararlıdır.

  • Basın Bülteni
  • Fragmanı izlemek için tıklayınız.
  • Film hakkında geniş bilgi için tıklayınız.
  • ARCO 2013’e Türk Belgeselleri de Katılıyor, 2000’lerin En İyi Belgeselleri Madrid’te

    Türkiye, dünyanın önemli çağdaş sanat fuarlarından ARCO’da bu sene konuk ülke olarak yer alacak ve belgesel filmleriyle de gündeme gelecek. Madrid’te yapılan etkinlikte 2000’li yıllarda öne çıkan belgesellerimizden 13 filmlik bir belgesel seçkisi sunuluyor. Documentarist’in işbirliği ile hazırlanan seçki, 09 – 17 Şubat 2013 tarihleri arasında Madrid’in ünlü kültür merkezi Matadero Madrid’te yer alan Cineteca’da ücretsiz izlenebilecek. Etkinlik, T. C. Madrid Büyükelçiliği’nin desteğiyle gerçekleşecek.

    ARCO 2013’e Türk Belgeselleri de Katılıyor, 2000’lerin En İyi Belgeselleri Madrid’te yazısına devam et →

    Tarih Vakfı, Öteki Kasaba’yı Gösteriyor

    Tarih Vakfı, 13 Şubat tarihinde geçmişten günümüze Türkler ile Yunanlılar arasındaki çözülemeyen konuları ele alan Öteki Kasaba filminin gösterimine ev sahipliği yapacak. Gösterim sonrasında yönetmen Nefin Dinç ve senarist Herkül Milas’ın katılımıyla bir söyleşi düzenlenecek.
    Öteki Kasaba, Batı Anadolu’daki Birgi kasabasıyla Mora’daki Dimitsana kasabasında geçiyor. Filmin yapımcılarının bu iki kasabayı bir yıl boyunca ziyaret edip incelemelerinden sonra “öteki”nin nasıl konumlandığını göstermeye çalıştıkları filmde iki ulusun vatandaşlarının gerçek duygularını da gözler önüne seriliyor.

  • Basın Bülteni
  • Web Sitesi
  • Film hakkında geniş bilgi için tıklayınız.
  • Yüksek çözünürlüklü afişe haberin devamından üzerine tıklayarak ulaşabilirsiniz.
    Tarih Vakfı, Öteki Kasaba’yı Gösteriyor yazısına devam et →
  • Gereği Düşünüldü

    Punica Films yapımcılığında çekilen Gereği Düşünüldü adlı kısa metrajlı film festivallere hazır. Toplumsal sorun olarak kadınlara yönelik şiddeti konu alan ve genç bir kızın başından geçen olayları anlatan filmin yapımcılığını, yönetmenliğini ve senaryosunu İzmir Üniversitesi’nde öğrenci olan Emir Tavalıoğlu üstlendi. Filmin oyuncu kadrosunda birçok reklâm ve film projelerinde yer almış İlkay Eren de bulunuyor. Kısa film Gereği Düşünüldü’nün uluslararası ve ulusal kısa film festivallerine katılacağı belirtiliyor.

  • Basın Bülteni
  • Fotoğraflar
  • Fragman
  • Spor, İş ve Sinema Dünyasının Üç Duayeni Yanyana

    Fenerbahçe Kulübü’nün efsane Başkanı Faruk Ilgaz, iş dünyasının önemli ismi Yılmaz Ulusoy ve sinemanın ünlü jönü Kadir İnanır aynı karede. Türkiye’nin 3 önemli ismini bir araya getiren olay ise futbol aşkı. Ilgaz’ı ziyaret eden Yılmaz Ulusoy ve Kadir İnanır eski dostlarıyla hasret giderdiler. Faruk Ilgaz, Fenerbahçe Başkanlığı yaparken Yılmaz Ulusoy’da Karadenizin birinci lig ile ilk tanışan takımı Samsunspor’da Başkan’dı. Kadir İnanır’ın Fenerbahçe üyeliğinin altında ise yine Ilgaz’ın imzası var. Yeşilçam’ın jönü Ilgaz’ın başkan olduğu yıllarda Fenerbahçe kulübüne kongre üyesi olmuş, şu an ise Fenerbahçe Divan kurulu üyesi.

  • Basın Bülteni
  • Yüksek çözünürlüklü fotoğraflara haberin devamından üzerlerine tıklayarak ulaşabilirsiniz.
    Spor, İş ve Sinema Dünyasının Üç Duayeni Yanyana yazısına devam et →
  • Filmler Yaşamdan Daha Önemliydi: François Truffaut

    1984’te daha 52 yaşındayken beyin tümöründen ölen büyük usta François Truffaut, sinemanın öfkeli yönetmenlerindendi. Sonra durulan yönetmen, hayatını filmlere adadı. Hollywood’un B sınıfı filmlerine, Hitchcock sinemasına tutkuluydu. Ustayı, ilk iki uzun çalışması “400 Darbe” ve “Piyanisti Vurun” filmleriyle anıyoruz. Bir de kısa filmi var.

    Tam adı Franços Roland Truffaut olan François Truffaut, sinemanın büyük ustasıydı. Başka bir büyük usta Michelangelo Antonioni onun filmlerinde derinlik bulmamasına rağmen. Antonioni, 1970’lerin başında verdiği bir röportajda Godard’ın Truffaut’dan daha önemli bir yönetmen olduğunu söylemişti. Antonioni, Truffaut’nun filmlerini izlerken hoşluk yaşandığını, ama film bittikten sonra geriye bir şey kalmadığını söylemişti. Truffaut, Antonioni’den nefret etti hep. O, Fransız “Yeni Dalga” (Nouvelle Vague) akımının öfkeli yönetmeniydi. Sonraları durulsa da. 6 Şubat 1932’de Paris’te doğan Truffaut, 21 Ekim 1984’te Paris’in batı banliyölerinden Neuilly-sur-Seine’de beyin tümöründen öldü. Yazar Stendhal (1783-1842), yazar Emile Zola (1840-1902), sinema yönetmeni Henri-Georges Clouzot (1907-1977), şarkıcı Dalida (1933-1987) gibi önemli sanatçıların da istirahathanesi olan Paris’teki Montmartre Mezarlığı’nda yatıyor şimdi. Truffaut, hayatının son yıllarını ve son filmlerini büyük oyunculardan Fanny Ardant’a adamıştı.

    Büyük ustanın çocukluğu zaman zaman zorluydu. 1959 yapımı “Les Quatre Cents Coups-400 Darbe” filminde çocukluğunun bazı taraflarını yansıttı. Truffaut, Yahudi olan babasıyla hiç karşılaşmadığı söyleniyor. Zaten annesiyle babası evlenmemişti. Annesi Roland Truffaut’yla evlenmişti. Truffaut, üvey babasının adını ve soyadını aldı. Büyükannesi hayatında en önemli insandı. Sanat sevgisini ondan aldı. Daha çocukken kendini kitaplara verdi. Truffaut, İzmir’de 1914’te doğmuş, Paris’te 1977’de ölmüş Henri Langlois’nın 1930’larda kuruluşunda büyük emeği geçmiş Cinématheque Française’de hayatının filmlerini ve yönetmenlerini keşfetti. Truffaut, bir filmi birden fazla görmekten de hoşlanıyordu. Sonra, gelmiş geçmiş en büyük sinema düşünürlerinden André Bazin’le tanıştı ve Cahiers du Cinéma adındaki muhteşem sinema dergisinde eleştiriler yazmaya başladı. Orada kimlerle tanışmadı ki… Kadim dostu olsa da zaman zaman küstüğü Godard, Jacques Rivette, Eric Rohmer, Claude Chabrol vardı. Truffaut, öfkeli yazılar yazdı. Hollywood’un B sınıfı diye küçümsediği kara filmlere ve Hitchcock sinemasına saygınlık kazandırdı. Elbette kendi gibi sonradan önemli yönetmenlerden olacak Cahiers du Cinéma’nın diğer eleştirmenleri gibi. Bu, Hollywood’un ve Hitchcock’un da dikkatinden kaçmadı. “Auteur” kavramını geliştirdi. Ona göre yönetmenin yaratıcılığı sadece yönetmekle değil, senaryoyu yazmasıyla, kamerayı kullanmasıyla, hatta montajı yapmasıyla olurdu. Eğer her şeyi yönetmen yaparsa geriye kalan neydi? Yıpranma, zihinsel çöküş ve tükenme miydi? Anglo-Amerikan bakışına göreyse yaratıcı yönetmen, sadece bir türde değil, birçok sinema türünde yapıtlar ortaya koyması gerekiyordu. Truffaut, zaman içinde hem kendi yönettiği, hemde başka yönetmenlerin filmlerinde de oynadı. Kendi yönettiği 1969’daki siyah-beyaz “L’Enfant Sauvage-Vahşi Genç”, 1973’teki siyah-beyaz ve renkli “La Nuit Américaine-Güneşte Gece”, 1978’deki “La Chambre Verte-Yeşil Oda” öne çıkanlardı. Hollywood’da Steven Spielberg’ün 1977’deki bilimkurgusu “Close Encounters of the Third Kind-Tehlikeli İlişkiler” de vardı. Truffaut, Jean Renoir ve filmlerine daima saygı duydu. Tıpkı Hitchcock filmlerine olduğu gibi. Truffaut, “Les Films du Carrosse” film şirketinin adını, Renoir’nın 1953 yapımı “technicolor” çekilmiş başyapıtı “Le Carrosse d’Or” filminden etkilenerek koydu. Truffaut’nun 22 uzun metrajlı filminin sekizini sinema perdesinde görme onuruna eriştik. Toplamda da 15 filmini görmüşüz. Truffaut, ustası olarak gördüğü Hitchcock’la 1962 yılında röportaj da yapmıştı. Afa Yayınları, 1987’de bu kitabı “Hitchcock” adıyla yayımlamıştı. Truffaut’nun ilk üç filmini, 1994’te İzmir Film Festivali’nde görme onuruna ulaşmıştık. Alsancak’taki Fransız Kültür Merkezi’nde bir dolu Truffaut filmi oynamıştı o festivalde. 1980’li yıllarda bu kültür merkezi mutluluk verdi bize hep 1980’lerde hayatımızın en değerli filmlerini gördük, hem sinema salonlarında hem de TRT’de. Şimdi birer klâsik o filmler. Bu saygı yazısında ustanın ilk iki filmine dokunuyoruz yeniden. Truffaut, yönetmen yerine çoğunlukla “mise en scene” ibaresini kullandı. Bu “sahneye koyan” demek. Onun, “auteur” ruhuna da uygundu bu.

    Kısa film: Veletler…

    1957’de çektiği 18 dakikalık siyah-beyaz “Les Mistons-Veletler” kısa filmiyle dikkatleri üzerine çekti. Filmi Maurice Pons’un 1955’te çıkan “Virginales” (Bakireler) hikâyesinden çekmişti Truffaut. Filmde, beş çocuğun gözünden büyüleyici Bernadette Jouve’un (Bernadette Lafont) baştan çıkartıcılığı yansıyordu. Hem de filmin ön jeneriğiyle beraber. Bisikleti süren kısa saçlı genç kız Bernadette, yazın Nimes’in güneyli güneşi altında pedal çevirirken, Jean Malige’in kamerası da geriye kayarak bu güzellğii ölümsüzleştiriyordu. Filmin müziklerini de Maurice Leroux bestelemişti. Filmi, bir anlatıcının (Michel François) sesiyle izliyorsunuz. Ormana gelen Barnedette, bisikletini ağaca dayadıktan sonra çocuklar gelir. Çocuklardan biri bisikletin selesini kokluyor mutlulukla. Bernadette, Gérard’la (Gérard Blain) çıkıyor. Bernadette ve Gérard öpüşürken, çocuklar heyecanla dikizliyor onları. Nimes şehrinde Roma devrine ait yapılar çok. Arena bile var. Gérard ve Bernadette, romantizm içinde yakan güneşin altında dolaşırken, çocuklar da onları takip edip duruyorlar. Çocuk oldukları için oyun oynamak da hakları. Filmde, sinemayı bulan Lumiere kardeşlerin 1895’te çektikleri “L’Arrouseur Arrosé” kısa filmine de selâm var. Bahçıvan sulama yaparken, çocuk hortuma basıyor. Gérard’la tenis oynayan kısa etekli Bernadette’in tüm çekiciliği çocukların gözünden yansıyor perdeye. Çocuklar onlara “Gérardette” adını takıyorlar sonra. Gérard’ın tek isteği Bernadette’le sevişmek. Ormanda buna ulaşacakken, elbette çocuklar var. Sonra Nimes’den trenle ayrılan Gérard’ın trajedesi gecikmiyor Nimes’e. Bu kısa filmde, masumiyetin gözleriyle şehvet yansıyor perdeye. Bu kısa filmi seyrederken, çocukluğunuzun sıcak yazlarındaki kısa pantolonlu anları yaşıyorsunuz.

    400 Darbe…

    Siyah-beyaz ve sinemaskop 1959 yapımı “Les Quatre Cents Coups-400 Darbe” filmini Truffaut, yazıp ve yönetti. Kendi çocukluğundan da izler taşıyan bu filmin orijinal anlamı “okulu asmak” demek. Filmin muhteşem fotoğraflarını “Yeni Dalga”nın en önemli kameramanlarından Henri Decaë (1915-1987) gerçekleştirmişti. Decaë, çok deneyimli bir kameramandı ve sinemaya 1949’da Jean-Pierre Melville ustanın II. Dünya Savaşı atmosferindeki “Le Silence de la Mer” (Denizin Sessizliği) filmiyle geçmişti. Film, Vercors adıyla yazan Jean-Marcel de Brullers’in (1902-1991) kısa hikâyesinden uyarlanmıştı. Decaë, birçok Melville ve “Yen Dalga” filminin gözü oldu. Truffaut bu filmiyle 12. Cannes Film Festivali’nde “En İyi Yönetmen” ödülünü de aldı. Film, özgün senaryo dalında Oscar’a da aday olmuştu. Truffaut, senaryoyu Marcel Moussy’yle ortak yazmıştı. Muhteşem müzikleri de Jean Constantine besteledi. Klâsik müzik tadı veriyor bu müzikler. Tema müziği gerçekten etkileyici. Filmdeki küçük Antoine Doinel de üvey babasının soyadını kullanıyor. Antoine’ın (Jean-Pierre Léau) annesi Gilberte (Claire Maurier), Julien Doinel’le (Albert Rémy) evli. Üçü, küçük dairede yaşıyorlar. Antoine’ın en iyi arkadaşı Réne Bigey (Patrick Auffay) ve bu sıkı arkadaşıyla dışarıdaki Paris’i serseri ruhla keşfediyor Antoine. “Ufak Yaprak” adı taktıkları Fransızca öğretmenleri de (Guy Decomble) baskıcı biri. Truffaut, daha sonraki yıllarda Antoine Doinel’in hayatını seriye dönüştürmüştü. Bu siyah-beyaz filmi perdede sinemaskop seyretmek müthiş bir duyguydu. Filmde “Yeni Dalga” yönetmenlerinden Jacques Demy polisi ve Philippe de Broca da lunaparktaki adamı oynuyordu. Jeanne Moreau köpekli kadın, Jean-Claude Brialy de köpekli kadının peşine takılan sokaktaki adamdı. Truffaut da lunaparkta şöyle bir görünüyordu.

    Kamera, ana caddede binaların arasından kayıp gidiyor coşkuyla ön jenerikte. Sinemaskop görüntülerle Paris büyüsünü saçıyor perdeden. Fonda da piyanonun ve kemanın öne çıktığı, insanın ruhundakini dışarıya çıkartan tınılar duyuluyor. Film okulda başlıyor. Sınıfta, öğretmeninden ceza yiyor Antoine. Öğretmen, sert ve disiplinli. Sınıf, bir hapishane gibi. Antoine, okuldan eve gelir sonra. Sobayı yakar. Yemek masasını hazırlar. Önce anne gelir, sonra da baba. Yarış tutkunu üvey baba Julien, aslında Antoine’a iyi davranıyor. Sabah olduğunda, René ona okulu asmayı söylüyor. Paris’te aylak aylak dolaşıyorlar beraberce. Sinemaya gidiyorlar. Oyun salonlarına takılıyorlar. Antoine, lunaparkta “rotor”a biniyor. Biz de İzmir’de lunaparkta binmiştik ve insanı eğlendirirken, başını da epey döndürüyor bu rotor. René’yle trafiğin aktığı Paris’te dolaşırken, annesini bir erkekle öpüşürken görüyor Antoine. Truffaut, Antoine ve René’yi, genellikle uzaktan takip ediyor sokaklarda. Yalan da söylüyor Antoine. aşırı disiplin belki de çocukları buna zorluyor. Okula neden gelemediğini öğretmenine, annesinin öldüğü için olduğunu söylüyor Antoine. Bu bir yalan mıydı, gerçekten zihninde annesi ölmüş müydü Antoine’ın? Okula gitmediğini öğren Julien, Gilberte’le beraber okula geliyor ve Antoine’ı tokatlıyor. Antoine’ın onuru kırılıyor. Eve gitmeyen Antoine, René’nin amcasının matbaasında geceyi geçirmeyi umarken, çalışanlar geliyor ve Antoine gecenin içindeki Paris’te tek başına dolaşıp duruyor. Karnı acıkan Antoine, sütçünün bıraktığı süt şişelerinden birini alıp kaçıyor. Sabah okula gittiğinde annesi onu alıyor ve tüm şefkatini Antoine’a gösteriyor. Suçluluk duygusu da olabilir. Antoine evde sigara içerken Balzac’ın 1834’te yayımlanmış “Mutlak Peşinde” (Le Recherche de l’Absolu) romanını okuyor. Bu roman ülkemizde 1945 ve 1965’te basılmış iki defa. En son da 2012’de İş Bankası Yayınları’ndan çıkmış bu roman. Sonra kendine Balzac köşesi yapıyor Antoine. Köşede mum yakınca olanlar oluyor ve yangın çıkıyor. Truffaut, Balzac hakkında bir şeyler düşünüyor olmalı. Antoine, Balzac’ı tanıdıktan sonra hayatı da bambaşka taraflara gidiyor gecikmeden.

    Truffaut, “Yeni Dalga”nın ilk filmlerinden, ama 1961’de vizyona çıkabilen Jacques Rivette’in 1957 yapımı siyah-beyaz “Paris Nous Appartient-Paris Bizimdir” filmine selâm da yolluyor. Filmde Godard, Chabrol, Rivette küçük rollerde görünüyorlardı. Yazdığı kompozisyonu Balzac’tan üşürdüğünü söyleyen öğretmeni “ufak yaprak” Antoine’ı sınıftan kovuyor. René, Antoine’a destek olduğu için onu da kovuyor. Antoine ve René, özgürce Paris’e bırakıyorlar kendilerini. Antoine’ın en büyük düşü denizi görmek. Antoine, René’yle beraber René’nin evine gidiyor. René’nin ailesinin ekonomik durumu iyi. René’nin babası at yarışlarına takılırken, annesi de çok içiyormuş. Filmdeki en muhteşem an, çocukların kukla seyrettiği sahneydi belki de. Öyle içten, coşkulu ve sıcak anlar yansıyor perdeye bu sahnede. Antoine, üvey babasının çalıştığı bürodan daktilo çalıyor çok geçmeden. Bu anlarda gerilim de perdeyi kuşatıyor. Daktiloyu çalan Antoine, daktiloyu bir adama veriyor, satması için. Sonra René’yle beraber adamı takip ediyorlar. Sonra da daktiloyu üçkâğıtçı adamdan kurtarıyorlar. Satamayınca, Antoine daktiloyu büroya götürdüğünde bekçi onu yakalıyor. Hayatının akışı da değişiyor böylelikle Antoine’ın. Babası onu karakola götürüyor. İfadesi alınıyor. Nezarete atılıyor. Geceleyin öteki tutuklularla beraber cezaevi arabasıyla hapishaneye götürülüyor Antoine. Bu anlar, müthiş bir sinematografiyle yansıyor perdeye. Hapishanede, dışavurumcu ışık düzenlemeleri öne çıkıyordu. Fonda da Antoine’ın içindeki çığlığı dışarı çıkartan müzik duyuluyordu. Hücresindeki Antoine, cebindeki az tütünü kâğıt parçasına koyup sarıyor, sonra da içiyor. Sabah, parmak izi alınıyor. Fotoğrafları çekiliyor. Sonra da çocuk ıslahevine yollanıyor. Antoine, ıslahevinden kaçmayı da başarıyor gecikmeden. Kamera, onun özgürlüğe koşuşunu hiç kesme yapmadan yana kayarak izliyor. Özlemini duyduğu denize ulaşıyor sonra. Kıyıda yürüyen Antoine, kameraya doğru yaklaşıyor, görüntü donuyor, çerçeve öne doğru “zoom” yaparak Antoine’ın mutlulukla hüzün arasındaki anını yakalıyor. Bu anı birçok yönetmen yaratmak istedi, ama bu sıcaklığı veremediler hiç. Bu sahneler, Fransanın Atlantik kıyılarındaki Honfleur’de çekilmiş.

    Piyanisti Vurun…

    Truffaut, 1960 yapımı sinemaskop ve siyah-beyaz “Tirez sur le Pianiste-Piyanisti Vurun” kara filmini, Amerikalı polisiye yazarı David Goodis’in (1917-1967) “Down There” romanından uyarladı. Senaryoyu da Marcel Moussy’yle beraber yazdı. Sinema Goodis’e uzak durmadı. Delmer Daves’in 1947’deki “Dark Passage-Karanlık Geçit” kara filmi, Henri Verneuil’ün 1971’deki “Le Casse-Hırsızlar” soygun filmi, René Clément’ın 1972’deki “La Course du Lièvre à Travers les Champs-Devlerin Yarışı” suç filmi var. “Piyanisti Vurun” filminin kameramanı Raoul Coutard usta. Müzikleri de Georges Delerue bestelemiş. Charles Aznavour, Charlie Kohler mahlası kullanan Edouard Saroyan karakterinde. Marie Dubois, Léna’yı; Nicole Berger, Thérèsa Saroyan’ı; Michèle Mercier, Clarisse’i; Serge Davri, Plyne’i; Richard Kanayan, Fido Saroyan’ı; Albert Rémy, Chico Saroyan’ı; Jean-Jacques Aslanyan, Richard Saroyan’ı; Boby Lapointe şarkıcıyı canlandırıyor. Filmde Boby Lapointe’un besteleyip söylediği “Framboise” ve Félix Leclerc’le Lucienne Vernay’in beraber söylediği “Dialogue d’Amoureux” şarkılar da kulağa geliyor. “Dialogue d’Amoureux” şarkısı, Léna ve Edouard gece arabada giderken radyodan duyuluyor. Aznavour şarkı söylemiyor, sadece piyano çalıyor. 20. yüzyılın, Frank Sinatra ve Elvis Presley’le beraber en değerli seslerinden olan Ermeni asıllı Fransız şarkıcı Charles Aznavour, 1924’te Paris’te doğdu. Sadece şarkılar söylemedi, sinemaya da katkı sundu oyunculuğuyla. Şarkıcı, şair ve oyuncunun kökleri Türkiye’ye de dayanıyor anne tarafından.

    Film, yazıların düştüğü piyanonun içerideki tuşlarının üzerine açılıyor. Ön jeneriğin ardından gecenin içinde gangsterlerden kaçan Chico Saroyan’ın peşine takılıyor kamera. Chico, piyanist Edouard Saroyan’ın kardeşi. Edouard, Charlie Kohler takma adıyla piyano çalıyor. Adını bir sır gibi saklıyor Edouard. Chico, kendine yardım eden orta yaşlı adamla evlilik üzerine konuşuyor, sonra da kardeşinin çaldığı bara gidiyor. Dört yıldır görmediği Edouard ona her zaman görüyormuş gibi davranıyor. Chico, suçlara bulaşmış biri. Chico, dans edip kadınlara asılırken, peşindeki iki adam, pipo içen şapkalı Ernest (Daniel Boulanger) ve kasketli Momo (Claude Mansard) bara geliveriyor. Ardından Chico kaçıyor. Barı işleten Plyne, Edouard’a kadınların çirkin yüzünden dolayı kendisiyle ilgilenmediğini söylerken, aslında garson kız Léna’nın Edouard’la ilgilendiği için kıskanıyor. Edouard, utangacın biri. Adı Hélène olan Léna, Edouard’la iletişim kuruyor. Edouard’da hiç hareket yok çünkü. Aşk söz konusu olunca kadınlar erkeklerden daha cesaretli mi oluyor? Humphrey Bogart gibi trençkot giyen Edouard, gecenin içinde yanında yürüyen yüzüne hüzün inmiş güzel Léna’nın ellerini tutmak istiyor. Aşka ulaşmak o kadar kolay değil. Kadınlar cesaret verse de kendileri için çaba gösterilmesini de bekliyor. Léna, güzel ve aşık olunacak bir genç kadın. Edouard, utangaç insanlar gibi çoğunlukla iç sesiyle konuşuyor. Şimdi, Chico’nun peşindeki Ernest ve Momo, Edouard ve Léna’yı takip ediyor. Léna’nın zekâsıyla adamları atlatıyorlar. Sonra Léna birden ortadan kayboluyor. Edouard bunun bile farkına sonradan varıyor. Eve gelen Edourad, aynı apartmanda kalan fahişe Clarisse’le (Michèle Mercier) geceyi geçiyor. Sabah olunca, Ernest ve Momo, Edourad’ın evinin önüne arabalarıyla geliyorlar. Binadan çıkan Edourad’ı silah zoruyla arabaya bindiriyorlar. Caddedeki Léna’yı da alıyorlar arabaya. Edouard ve Léna hakkında bilgileri Plyne’den rüşvet karşılığı almışlar. Film geriye dönüş yapıyor ve Plyne’in nasıl paraları saydığını gösteriyor. Üçe dairesel bölünmüş üç görüntünün içinde de Plyne var. Araba Paris’in dışına çıkıyor. Truffaut, klâsik anlatımın yanında kamerayı stilize de kullanmış. Araba Paris’ten çıkarken, kamera birdenbire dönüveriyor. Truffaut, gece dış çekimleri de tam anlamıyla kara film ruhuyla buluşturabilmiş. O karanlık kasvet duygusunun içinde gibisiniz. Truffaut, “kararma-açılma”, “zincirleme”, “bindirme” gibi geçiş tekniklerine de sıkça başvurmuş filminde.

    Sonra küçük bir mucize oluyor ve kötü adamlardan kurtulup yeniden Paris’e dönüyor Edouard ve Léna. Şehirde Edouard’ı bir sürpriz bekliyor. Léna, onu dairesine götürüyor. Merdivenlerden çıkarken, Léna’nın güzel bacaklarına bakmamak için kendiyle savaşıyor Edouard. Léna’nın dairesinde lambalı radyo bile var. Edouard, aşık olmaya başladığı Léna’nın yaşadığı mekâna keşfedici bakışlar da atıyor. Léna, onun Charlie Kohler değil, Edouard Saroyan olduğunu biliyor. Léna’nın evinde “Piyanist Edouard Saroyan” afişi de asılı. Gizemler ortaya çıkmaya başlıyor. Edouard, geçmişi hatırlıyor ve film geriye dönüş yapıyor. Edouard, geçmişi hatırlıyor birden. Kafede garsonluk yapan güzel ve genç garson kadınla, Thérèsa’yla evliymiş Edouard. Görüntü dairesel “silme”yle yatak odasına geçiyor, Edouard’la Thérèsa yatakta konuşuyorlar. Edouard, kafede gördüğü beyaz saçlı adamdan, Lars Schmeel’den (Claude Heymann) tedirgin oluyor. Çünkü onu bir yerlerden hatırlıyor gibi. Ertesi gün, Heymann Edouard’la iletişim kuruyor ve masasına oturuyor kafede. Thérèsa’yı oynayan Nicole Berger, genç yaşta 1967’de henüz 33 yaşındayken Rouen’da trafik kazasında öldüğünü de belirtelim. Edouard, gizemli Heymann’la buluşmaya gidiyor sonra. Fonda da acı çığlığa benzeyen keman tınısı duyuluyor. Koridor boş. Edouard, kapıyı çalma konusunda kararsız. Kapı açılıyor, bir genç kız kemanıyla dışarı çıkıyor. Kamera, koridorda kızı geriye kayarak izliyor. Ardından piyano tınıları duyuluyor. Kamera, dışarı çıkan kızı sokakta da takip ediyor. Ardından, Edouard’ın piyano resitali vereceğini gösteren afiş görünüyor. Edouard, salonda piyano çalıyor. Edouard, öyle utangaç ki, şöhret olmaktan hep kaçmış. Bu utangaçlığı yüzünden karısıyla da münakaşa edip duruyor Edouard. Acaba Thérèsa, Edouard şöhrete ulaştığı için mi kıskanıyordu, yoksa bu Edouard’ın kuruntusu muydu? Heymann, onu tanınmış bir piyanist yapmak istiyor. Utangaçlık üzerine kitaplar da okuyor Edouard. Ardından da gazetecilerin karşısına çıkma cesaretini buluyor. Mutsuz Thérèsa, Edouard’a bir sır anlatıyor ve film tam anlamıyla kara film ruhuna giriyor. Başardığınızı sandığınız bir şeyde, birilerinin acı fedakârlığı olabilir. Thérèsa’nın itiraf ettiği sahne gerçekten etkileyici. Trajedi gecikmiyor. Vicdan azabı da Edouard’ın peşinde şimdi. Edouard Saroyan, Charlie Kohler adını alıyor bu yüzden. Şimdiki zamana dönüldüğünde, aşkı yatakta yaşıyor Edourad’la Léna. Yetiştirme yurdunda yetişmiş Léna, cesur ve Edouard’ı hakiki kimliğiyle piyano çalması için çaba gösteriyor. Léna, dürüst ve nazik erkeklerden hoşlanıyor bir de. Filmin ve seyircinin unuttuğu, Ernest ve Momo yine ortaya çıkıyorlar, Edouard’ın üzerine titrediği Fido’yu kaçırıyorlar. Öte tarafta bir trajedi daha yaşanıyor kıskançlık üzerine. Léna’yla beraber olduğunu anlayan Plyne, Edouard’la kavgaya tutuşuyor. Şimdi ne olacak? Kadınlar hep felaket mi getiriyorlar kara filmlerdeki gibi? Léna ve Edouard, arabayla gecenin karanlığında yola çıkıyorlar. Rhône-Alpes bölgesindeki Grenoble taraflarına geliyorlar. Her yer kar altında. Edouard, yine kendiyle savaşıyor. Léna’dan ayrılmalı mı, yoksa onunla mı yola devam etmeli? Edouard arabadan iniyor ve Léna da arabayı tek başına sürüp gidiyor. Edouard, kardeşi Richard’la buluşuyor. Chico da orada. Bir zaman sonra Léna geliyor, müjdeli haber vermek için. Sonra da Ernest ve Momo. Fido onların elinden kurtuluyor. Ardından çatışma başlıyor. Yine trajedi ortaya çıkıyor. Edouard, kadınlarını kaybedecek hep sanki.Sonra barda çalmayı sürdürüyor Edouard. Hayat devam ediyor.

    (16 Şubat 2013)

    Ali Erden

    ailerden@hotmail.com

    Sinemacılık ve Filmcilik Yararına Bağımsız İletişim Platformu